Stevo Vučinić:
RUMIJA JE KULTNO MJESTO, NA KOME SE NALAZI PRASTARI SAKRALNI OBJEKAT - TUMUL PLEMENA LABEATA


Razaranje tumula na Rumiji je kulturocid


Rumija, nadmorske visine 1595 metara, od davnina je kultno mjesto. Na njemu se nalazi jedinstven sakralni objekat na kome se tradicionalno, na Trojičin dan, vrši sakralni obred, neprekidno, čak od vremena duboke praistorije. Sakralni objekat je u obliku tumula ili kako ga narod zove gomile ili mogile. U osnovi, formiran u obliku nepravilnog zaobljenog trougla zbog nepravilnog oblika terena na kojem je nasut, visine 4,30 metara, a prečnika osnove mjereno po osi istok-zapad, 16,50 metara.
U tumulu je, svojevremeno, dakle, prije nekih 2500. godina sahranjena izvjesna izuzetno harizmatska ličnost plemena Labeata koje je, u praistorijsko vrijeme, nastanjivalo priobalje Skadarskog jezera. Sahrana je obavljena na način tradicionalan za sahranjivanje pod tumulima. Dakle, na najistaknutijem mjestu vrha Rumije, najvjerovatnije, plitko je ukopan sanduk od kamenih ploča u kome je sahranjen pokojnik u zgrčenom stavu. Moguće i da je pod tumulom pohranjen pepeo pokojnika. A potom je plato na kome je pokojnik ukopan u kameni sanduk ili na kojemu je pohranjen pepeo nasut kamenjem tako da je oblikovana humka. Ova humka je uvećavana godinama, decenijama i vjekovima jer su plemenici koji su njegovali ovaj kult svake godine u određeno kalendarsko vrijeme donosili kamenje i ostavljali ga na postojećoj gomili. Tako je praktikovano u staro vrijeme a praktikuje se čak i danas.
Nakon što je prvih vjekova nove ere hrišćanstvo uzelo maha na ovom prostoru, crkvene institucije, s ciljem hristijanizacije stanovništva koje se teško odvikavalo od svoje stare narodne religije, izvršilo je takozvanu reinterpretatio cristiana. Dakle, sam kult i ritual je hristijanizovan na taj način što je okolno stanovništvo, naćerano silom hrišćanske vlasti, nastavilo da njeguje kult, ali u promijenjenim uslovima na promijenjen način. Tako je kult praistorijskom pretku zamijenjen kultom Svete trojice koja je, na neki način, supstituisala i vrhovno ilirsko božanstvo. Pa je pred povorkom koja je na dan Svete trojice vršila ritual išao sveštenik, nošen je krst i pjevale su se i narodne i crkvene pjesme. Na taj način je u dugom vremenskom periodu uspostavljana tradicija prilagođena crkvenoj doktrini. Međutim, zbog snažnog otpora naroda koji je, očito, odbijao da se okane praktikovanja prethrišćanske tradicije, krajem 10. ili 11. vijeka, crkvena jerarhija namjerno je uspostavila duhovnu simbiozu između kultnog predmeta, krsta svetog Vladimira, i kulta koji je praktikovan na tumulu na Rumiji. Dokaz tome je činjenica da je sveti Vladimir pogubljen 22. maja, a njegov krst se iznosi na Rumiju umjesto na taj datum, tek, na Trojičin dan.
Inače, krst koji se iznosi na Rumiju je srebrom okovani isti onaj drveni krst koji je, svojevremeno, makedonski car Vladislav poslao dukljanskom knezu Vladimiru kao zalog da ga neće ubiti ukoliko se odazove njegovom pozivu i dođe u njegov dvor u Prespu. Međutim, kada je Vladimir doputovao u Prespu Vladislavljevi ljudi su mu odrubili glavu, ali je Vladislav dozvolio njegovoj ženi, kćeri makedonskog cara Samuila, da njegovo tijelo preuzme i sahrani u mjestu Krajina, podno Rumije gdje je bio Vladimirov dvor. Njegove mošti su bile sahranjene u krajinskoj crkvi Svete Marije i na moštima je bio položen upravo taj krst. Krajem 12. vijeka vojska Stefana Nemanje je porušila, popljačkala i popalila crnogorske gradove a crnogorsku državu okupirala. Da bi je spriječili da spali Vladimirove mošti kaluđeri su ih prenijeli u Albaniju i pohranili u manastiru Svetog Jovana kod Elbasana gdje se i danas nalaze. Ali je Vladimirov krst je ipak ostao u posjedu stanovnika Krajine. Zato njegov kult i kult njegovog krsta naročito njeguje stanovništvo koje živi s obje strane podnožja Rumije. A kao svetac poštovan je na prostoru koji zahvata pojas širok od mora pa do planinskih vijenaca Prokletija i Šare između gradova Bara i Ohrida. Mada se štuje i u Bugarskoj i sjevernoj Grčkoj.
U svakom slučaju, nesumnjivo je da su kult na Rumiji prvobitno njegovali pripadnici lokalnog plemena Labeata. Takođe, krajem šestog vijeka, nakon naseljavanja Avara i Slovena na našim prostorima, smiješano Avaro-slovensko-ilirsko stanovništvo nastavilo je da ga njeguje do 10. vijeka, moguće, u nešto izmijenjenom obliku. Ali od 10. vijeka, u ritualnom i kultnom smislu, u hristijanizovanom obliku, upravo kakvog ga mi danas znamo. Međutim nesporno je da je ovaj kult vršen na ovakav način, u tako dugom periodu, jedinstven na čitavom Balkanu i predstavlja relikt prethrišćanskog kulta čija se starost mjeri vremenom od bar nekih 25. vjekova. Sa etnološkog i kulturološkog stanovišta predstavlja evropski raritet i pripada evropskoj kulturnoj baštini koja se kao takva mora zaštititi u neizmijenjenom obliku. Zaštitu, prirodno, treba da uživa i kultno mjesto, vrh Rumije i kultni i sakralni objekat, tumul na Rumiji. Svaki nasrtaj na njih predstavlja zločin koji će imati naročito teške posljedice.
Razaranje ovog najstarijeg crnogorskog sakralnog objekta i kultnog mjesta koje je nedavno izvršila grupa huligana predvođena visokim klirom Srpske crkve u Crnoj Gori izvršeno je da bi se postigla nekolika cilja koji su međusobno koherentni. Oni su: zatiranje materijalnih tragova starih crnogorskih kultova i njihova reinterpretacija, gradnjom crkve na njemu, na način koji je stran crnogorskom biću. Potom supstituisanje crnogorske kulturne i duhovne i etnološke baštine tako da se ritual i kult prilagode velikosrpskim potrebama. A na koncu da bi se na Rumiji sagradio biljeg koji bi trebalo dominantno da obilježava takozvani srpski prostor. Zato ovaj čin nije vandalski niti devastacija, odnosno, divljačko i nekulturno ponašanje prema materijalnoj i duhovnoj kulturnoj baštini. Već se u ovom i svim sličnim slučajevima radi se o svjesnom, planskom i organizovanom rušenju, zatiranju i reinterpretiranju materijalnih činjenica naših spomenika kulture i duhovnih vrijednosti s ciljem da crnogorski narod i crnogorska kultura, jednostavno, u bliskoj budućnosti, budu zbrisane s mape svjetskih kultura i naroda. Pa se takvi postupci kvalifikuju kao kulturocid.
Naravno da će posljedice razaranja kultnog i sakralnog objekta, tumula na Rumiji, biti izuzetno razorne po crnogorsko nacionalno biće i međuvjerski mir i ljubav. Jer će dugoročno podsticati razdor među Crnogorcima i između Crnogoraca, Albanaca i pripadnika islama. Inače, ispod Rumije je i sjedište najstarije crnogorske nacionalne institucije Arcibiskupije dukljansko-barske čija su sjedišta, svojevremeno, bila u Podgorici kod Spuža, a danas u Baru. Ova institucija danas je duhovna matica Crnogoraca katoličke vjeroispovijesti koji uglavnom žive u Baru i podnožju Rumije sa njene obje strane. Zato je ovaj, nesporno zločinački čin, očito sračunat i s ciljem da se posije klica razdora između Crnogoraca pravoslavne i katoličke vjere da bi se spriječili Crnogorci pravoslavne vjere da uspostave prirodan odnos sa svim svojim kultnim i kulturnim vrijednostima uključujući i vrijednosti koje simbolizuje dukljansko-crnogorska Arcibiskupija.
Mada preosvećeni Amfilohije očito želi da sagradi crkvu na kultnom mjestu, po ugledu na Njegoša, u kojoj bi bio sahranjen. On nesumnjivo želi i da uspostavi sopstveni kult poslije smrti i to, upravo, na najpogodnijem mjestu. U tome će, svakako, imati podršku velikosrpskih nacionalista. Po svemu sudeći, ugledao se i na kralja Aleksandara koji je porušio Njegoševu kapelu i sagradio novu posvećenu, umjesto svetom Petru Cetinjskom, slavi Karađorđevića, svetome Đorđu. Čak se drznuo da na nadvratniku napiše da ju je sagradio u spomen rođenja prestolonasljednika Petra. U njoj, spomeniku aneksije Crne Gore, reda radi sahranio je Njegoševe kosti.
Dakle, Rumija je nesporno kultno mjesto i arheološki lokalitet, a tumul na njoj je sakralni i kultni objekat koji podleže naročitoj spomeničkoj zaštiti kao objekat od izuzetnog, ne samo kulturnog, već nacionalnog i političkog značaja. Čak ga treba zaštititi naročitim mjerama zaštitite. U svakom slučaju on zbog svoje starine i namjene pripada evropskoj i svjetskoj kulturnoj baštini. Pa bi zato trebalo da uživa, moguće, i zaštitu UNESK-oa. Istu vrstu zaštite treba da uživa Rumija, kult i krst svetog Vladimira koji sa tumulom, u kultnom i religioznom smislu, sačinjavaju nerazdvojivu cjelinu. Nažalost, ovi iznimni spomenici kulture nijesu proglašeni takvima, niti se do sada društvo o njima uopšte organizovano brinulo.Tome je razlog i neredovno stanje, naročito u pitanjima religioznih kultova koje u nas traje 60 godina. Ono je uzrokovalo i nemaran odnos državnih institucija prema nacionalnim svetinjama i svetinjama uopšte. Na kraju, vjerovatno niko ni u snu nije mogao pomisliti da bi nekome palo na pamet da nasrne na ove svetinju. Ali zato, nakon ovog nesumnjivog zločina nad njom, najviše državne adrese i nadležne institucije i ustanove moraju hitno i organizovano da preduzmu mjere da se sakralni objekat, tumul na Rumiji, obnovi u prvobitnom obliku i obezbijede njegovu trajnu i sigurnu zaštitu kao spomenika kulture. U svakom slučaju bilo bi pogrešno tražiti krivce koji su dopuštili satiranje ovog nacionalnog spomenika kulture izuzetnog značaja među visokim državnim činovnicima. Za ovaj slučaj nadležne su, isključivo, najviše državne adrese kojima je briga o naciji, državi i nacionalnim svetinjama u opisu posla kojim se bave.

.......................nastavak.................. ........

Vladimir kao univerzalni svetac


O svetom Vladimiru, u "Ljetopisu popa dukljanina", najstarijem crnogorskom pisanom spomeniku, pisanom najvjerovatnije oko 1175. godine piše: "...Glava mu bi odsječena 22. maja... Da bi Gospod obznanio zasluge blaženog mučenika Vladimira, mnogi vjernici skrhani raznim bolestima, pošto su ušli u crkvu i molili se kod njegovog groba, ozdrave... Njegovo tijelo leži u cjelosti sačuvano i miriše kao da je namazano mnogobrojnim mirisima, a rukom drži onaj krst koji je dobio od cara". U komentaru Ljetopisa, dr Slavko Mijušković navodi riječi Ivana Jastrebova o krstu: "... prastari krst je sačuvan, i nahodi se kod Đura Androvića u selu Mikulićima. Koliko se poštuje ovaj krst, može se suditi po ovome. Turci kad ga dižu zbore ovako: "Krst se diže, Bog se moli, Gospodi pomiluj. Tako i sad pri svetkovini oni izgovaraju te riječi sa pobožnošću i smirenošću".