|
|
|
|
Mr Zvezdan Folić: IZBOR CRNOGORSKO - PRIMORSKOG MITROPOLITA 1961. GODINE Novija istorija Crnogorsko - primorske mitropolije nedovoljno je proučeno polje na kojem istoriografi uspostavljaju prve korake; mr Zvezdan Folić, na osnovu obimne arhivske građe proučava odnos tadašnje crnogorske vlasti prema izboru za poglavara te institucije Mitropolit SPC u Crnoj Gori osuđen je na tešku robiju - Tito ga je ubrzo oslobodio Nedovoljno poznavanje dokumenata, složenost posla, kao i opšta uslovljenost istorijske nauke duhom svog vremena, uzrokovali su da se nedavna crnogorska prošlost često interpretira površno i senzacionalistički. Takva tumačenja naročito su bila primjetna u ekspozicijama većine autora koji su se bavili istorijom Crnogorsko - primorske mitropolije poslije 1945. godine, što je imalo za posljedicu dominaciju "opštih mjesta", mistifikacija, poluistina, manipulacija. Inercija pojedinih istoričara, nesklonih da prihvate takav "metod", nepravedno je produžila život jednoj ideološkoj predstavi koju ovaj rad nastoji izmijeniti konkretnim istraživačkim rezultatom. Pozicija Crnogorsko - primorske mitropolije bila je prilično uzdrmana 1954. godine kada je njen mitropolit Arsenije Bradvarević osuđen na 11 godina i šest mjeseci strogog zatvora. Time je njen nezavidni položan bio još više pogoršan. Crnogorsko - primorska mitropolija patila je od akutnih oblika svih onih problema koji su zadesili Srpsku pravoslavnu crkvu poslije Drugog svjetskog rata. Tendencija napuštanja svješteničke službe bila je najizraženija u Crnoj Gori, a materijalni položaj sveštenstva najteži. U Kraljevini Crnoj Gori sveštenici su bili plaćani od strane države, a kada su te subvencije ukinute, oni su bili primorani da traže pomoć od siromašnih parohijana koju nijesu bili naviknuti da darivaju svoje pastire. Pored toga, u Crnogorsko - primorskoj mitropoliji postojala je najveća nesrazmjera između broja parohija i sveštenika koji ih opslužuju u odnosu na sve ostale eparhije SPC. Premda je Vikentije Prodanov, patrijarh SPC, odobravao osudu mitropolita Arsenija, smatrajući da će ona imati povoljno dejstvo na episkopat, ovaj događaj predstavlja međaš u odnosu episkopata SPC prema politici državnih organa. Njihovi stavovi bili su fleksibilniji, a saradnja kooperativnija. Pravoslavnim velikodostojnicima je bilo sasvim jasno da se u slučaju mitropolita Arsenija, crnogorski državni organi samo operacionalizovali odluku saveznih vlasti, što im je, dakako, ulivalo podozrenje, nespokojstvo, strah. Bez obzira na pomenutu osudu, Sveti arhijerejski sabor SPC je nastavio da Arsenija Bradvarevića tretira mitropolitom Crnogorsko - primorske eparhije. Takvo određenje proisticalo je iz odredbi Ustava SPC, pošto sudska presuda građanskih vlasti samo "sprečava i udaljava episkopa da obavlja dužnost vjerskog poglavara". Brigu prema starom i oboljelom arhijereju, Sveti arhijerejski sabor je vidnije pokazao 2. juna 1955, kada je u molbi upućenoj predsjedniku Titu, zatražio da se mitropolit Arsenije oslobodi daljeg izdržavanja kazne i pusti na slobodu. Godinu dana docnije, navedeno nastojanje naišlo je na razumijevanje državnih organa. Mitropolit Arsenije je poslije dvogodišnjeg tamnovanja u kotorskom zatvoru, u ljeto 1956, uslovno pušten na slobodu i njegovo prvo stanište bio je manastir Ozren u istočnoj Bosni. Pošto se obavezao da na uslovnom otpustu neće vršiti crkvene funkcije, početkom 1957. godine odobreno mu je preseljenje u Beograd, gdje je u tišini manastira Vavedenja provodio svoju izolaciju. Prema članu 112, Ustava SPC, upražnjenom eparhijom upravlja administrator kojeg imenuje Sveti arhijerejski sinod. Ovo tijelo je u avgustu 1954. odredilo episkopa budimljansko - polimskog Makarija da administrira Crnogorsko - primorskom mitropolijom, da bi od juna 1955. godine tu ulogu preuzeo patrijarh Vikentije. Patrijarh je težio da normalizuje odnose između Crnogorsko - primorske mitropolije i državnih organa i u tome je imao uspjeha. Postavio je protojereja Petra Kapičića za arhijerejskog zamjenika u CPM, što su crnogorske vlasti toplo pozdravile, jer se radilo o provjerenom i rodoljubivom svešteniku. Na sličan način primljena je i vijest o imenovanju njegovog nasljednika, protojereja Sima Martinovića. Poslije smrti patrijarha Vikentija u julu 1958, za novog administratora CPM imenovan je episkop braničevski Hrizostom koji nije slijedio praksu svog prethodnika. Njemu je zamjerano što je svešteniku Luki Vujašu, jednom od bliskih saradnika mitropolita Arsenija, povjerena dužnost sekretara Eparhijskog crkvenog suda. Izbor Germana Rosića za patrijarha SPC u septembru 1958, uzrokovao je i personalnu promjenu u administriranju Crnogorsko - primorskom eparhijom. Sveti arhijerejski sinod je dužnost administratora CPM povjerio mladom i poletnom Pavlu Stojčeviću, episkopu raško - prizrenskom. German je izbjegao da u Beogradu 1958. primi crnogorske rodoljubive svještenike Izbor Germana Rosića za patrijarha SPC u septembru 1958, uzrokovao je i personalnu promjenu u administriranju Crnogorsko - primorskom eparhijom. Sveti arhijerejski sinod je dužnost administratora CPM povjerio mladom i poletnom Pavlu Stojčeviću, episkopu raško - prizrenskom. Ova odluka ishodovala je nezadovoljstvo kod većine pravoslavnih sveštenika ali i kod crnogorskih vlasti. Procijenjeno je da je episkop Pavle nepogodan za rad i saradnju s kompetentnim organima, te da stoga ne može doprinijeti rješavanju važnih crkvenih pitanja. Protojerej Simo Martinović je u septembru 1958. godine bio u Beogradu i tom prilikom je želio da razgovara s patrijarhom Germanom. Njegova želja nije se ostvarila, jer je patrijarh preko svog posrednika, uputio pravoslavne sveštenike iz Crne Gore na razgovor sa episkopom Pavlom. Martinović je bio ogorčen ovim postupkom. Odbio je da posjeti episkopa Pavla, a ljutnja je bila tolika da je početkom oktobra 1958. podnio ostavku na mjestu arhijerejskog zamjenika. Izglađivanje ovog iznenadnog problema bila je glavna tema razgovora kojeg su 10. X 1958. godine vodili Dobrivoje Bobi Radosavljević, predsjednik Savezne komisije za vjerska pitanja i patrijarh German. Radosavljević je nenametljivo ukazivao patrijarhu da je protojerej Martinović mnogo doprinio sređivanju crkvenih prilika u Crnoj Gori i da uživa veliki ugled kod državnih organa. German se pravdao da je zbog bolesti bio spriječen da primi crnogorske sveštenike, kao i da je dobio pogrešne informacije o njihovim motivima za razgovor. Potrudio se da ovo neubjedljivo opravdanje kompenzira obećanjem da će sugerisati episkopu Pavlu da se odrekne administriranja Crnogorsko - primorskom mitropolijom. Na kraju je dogovoreno da patrijarh German, uz prisustvo episkopa Pavla, upriliči razgovor sa delegacijom crnogorskog sveštenstva koju bi predvodio protojerej Martinović. Patrijarh nije posustao prema postignutom dogovoru. Dopustio je episkopu Pavlu da krajem oktobra 1958. godine posjeti Crnu Goru, što je ponovo naišlo na loš prijem kod većine pravoslavnih sveštenika. Bilo je, doduše u manjoj mjeri, i prijateljskog dočeka kojeg su posebno ispoljavali Bogdan Burić, paroh u Zagredama kod Danilovgrada i Veselin Čukvas, paroh u Herceg Novom. Burić i Čukvas su se žalili episkopu Pavlu na težak materijalni položaj sveštenika, nemaran odnos vlasti i vjernika prema pravoslavnim bogomoljama, itd. Patrijarh German je sa izvjesnim zakašnjenjem pozvao delegaciju crnogorskih sveštenika na čelu sa Simom Martinovićem u Beograd i 30. X 1958. započeli su razgovori. Crnogorski sveštenici su izričito zahtijevali da se episkop Pavle povuče sa položaja administratora CPM, jer su sa njegovim držanjem bili nezadovoljni. Patrijarh je prihvatio njihove stavove, a svoju odluku, nešto kasnije, obrazložio je time da je episkop Pavle "...zadrt, mlad i skorojević, ali će doći pameti". Dužnost administratora CPM bila je povjerena patrijarhu Germanu, dok se Simo Martinović vratio na dužnost arhijerejskog zamjenika. Kazna mitropolitu Arseniju isticala je u januaru 1960. godine, ali episkopat SPC, s obzirom na njegovu starost (77 godina) i narušeno zdravstveno stanje, nije ozbiljno računao na mogućnost njegovog povratka u Crnu Goru. To je i objelodanjeno na zasjedanju Svetog arhijerejskog sabora održanom u junu 1959. godine. German se nadao da će Arsenije podnijeti zahtjev za penzionisanje i tu varijantu trebalo je da ispita Nektarije Krulj, mitropolit dabro - bosanski. Pojavljuju se i prvi pretedenti na stolicu Sv. Petra Cetinjskog. Bili su to protojerej Tomo Dajković, upravnik patrijaršijskog dvora u Beogradu i Dušan Dožić, službenik Patrijaršije i bivši šef kabineta patrijarha Gavrila Dožića. Prenoseći opšte utiske sa sjednice Zakonodavnog odbora Sv. arh. sabora, patrijarh German je 6. juna 1959. rekao Dobrivoju Radisavljeviću da više episkopa SPC insistira na postavljanju vikara u Crnogorsko - primorskoj mitropoliji. Stekao je utisak da su državni organi saglasni da se na to mjesto izabere Dušan Dožić. Radosavljević je kategorično odbacio takvu mogućnost, navodeći da su to jalova ogovaranja ili vješto proturene dezinformacije nekih sveštenika iz Crne Gore. Patrijarh je, međutim, preferirao Toma Dajkovića kojeg je predstavljao u veoma lijepom svjetlu. Blažo Jovanović: Crnogorci su naučili da je vladika rodoljub, a ne izdajnik Obazrivo prilazeći ovom složenom problemu, Sveti arhijerejski sabor je 16. juna 1959. pronašao kompromisno rješenje. Administriranje Crnogorsko - primorskom eparhijom povjereno je novoizabranom episkopu budimljanskom dr Andreju Frušiću. Frušić je svoje arhijerejske dužnosti trebao da vrši na Cetinju i to je bilo posredni znak da je imao veliku šansu i za preuzimanje katedre crn-ogorsko - primorskog mitropolita, svakako, u pogodnom momentu. Komisija za vjerska pitanja Crne Gore bila je nezadovoljna zbog Frušićevog izbora jer on nije obavljen po konsultacijama sa crnogorskim vlastima. Ipak, Milan Vukasović, predsjednik ove Komisije smatrao je da je i to bolje nego da se mitropolit Arsenije vrati u Crnu Goru. Episkop Andrej je stigao u Crnu Goru 4. avgusta 1959. i u prvim kontaktima sa Simom Radunovićem, sekretarom Komisije za vjerska pitanja Crne Gore, izrazio je namjeru da razgovara sa vodećim crnogorskim političarima. Radunović mu je odgovorio da su oni na godišnjem odmoru i da će nastojati da aranžira taj susret u što skorije vrijeme. Nastup episkopa Andreja ulivao je optimizam kod Radunovića, a u to se još jednom uvjerio i prilikom slušanja Andrejeve besjede pred Cetinjskim manastirom, pune patetičnih fraza koje nijesu bile bez praktične upotrebe, poput: "Kad sam došao na ovo sveto mjesto poklonio sam se moštima boraca i vladike Sv. Petra... Ja sam mlad i očekujem od vas savjete i pomoć u radu i pozivam vas da zajednički radimo za dobro naroda i crkve, po ugledu na naše pretke koji se nijesu odvajali od naroda, da pomažemo narodu bez obzira na njegova stremljenja. Početkom novembra 1959. kod članova Komisije za vjerska pitanja Crne Gore pojavile su se prve sumnje u iskrenost i lojalnost episkopa Andreja. Episkop je na jednom sastanku, između ostalog, rekao Simu Radunoviću da mitropolitu Arseniju ne bi trebalo zabranjivati povratak u rezidenciju Cetinjskog manastira, jer to nije urađeno u slučaju mostarskog biskupa Petra Čule. Te navode ponovio je i 13. novembra 1959. u razgovoru s Blažom Jovanovićem, predsjednikom Narodne skupštine NR Crne Gore i Milanom Vukasovićem. Jovanović je na to energično reagovao, rekavši: "Crna Gora neće dozvoliti povratak Arseniju pa oni u Saboru neka nađu soluciju kako znaju, jer se Arsenije svojim radom zamjerio i narodu i sveštenstvu. Crnogorci su naučili na vladiku rodoljuba i borca za narodna prava, a ne na izdajnika". Jovanović je decidno odbio i varijantu kojom bi se Arseniju omogućivalo da iz Beograda upravlja Crnogorsko - primors-kom mitropolijom. U svom opširnom izvještaju, načinjenom u decembru 1959. na zahtjev patrijarha Germana, episkop Andrej je prezentirao mišljenje Blaža Jovanovića prema eventualnom povratku mitropolita Arsenija u Crnu Goru. Apostrofirao je Jovanovićevo stanovište da zbog ovog pitanja ne treba kvariti odnose između države i SPC, a zatim je naveo upozorenje koje mu je uputio Milan Vukasović "... ako nam Sabor nametne Arsenija, biće kao u Makedoniji". Ovu vrlo neprijatnu i mučnu situaciju, donekle je neutralisao Blažo Jovanović, kazavši: "... valjda neće doći dotle", što nije u potpunosti umirilo zapanjenog episkopa Andreja. Dobivši sliku stanja u Crnoj Gori, patrijarh German je bio vidno uzbuđen, zgranut, preplašen. Osjećao je da bi povratak Arsenija u Crnu Goru proizveo vrlo negativne konsekven-ce i da bi "makedonski primjer mogao biti inspirativan i za crnogorsko rukovodstvo. Bojažljivo je iznio ovaj problem Miloju Dilpariću 8. XII 1959. godine. Zatim je počeo da glorifikuje Blaža Jovanovića nazivajući ga velikim državnikom, mudrom narodnim prvakom, obdarenim političarem, što je ostavljalo više utisak njegove uplašenosti, nego iskrenosti. Dilparić je samo ćutao, a patrijarh je nastavljao s lamentiranjem. Pozvao se i na episkopa dalmatinskog Stefana koji ga je obavijestio o sve prisutnijim glasinama da će crnogorsko rukovodstvo sazvati crkveno - narodni sabor i proglasiti autokefalnost Crnogorsko - primorske mitropolije. Eventualna realizacija takvih stremljenja bila je za patrijarha Germana ravna katastrofi, tragediji, zlu. Nektarije se obradovao: Pa, ovima nije bitno je li episkop Crnogorac! Gorući problem još više je usložen čvrstom namjerom mitropolita Arsenija da se vrati u Crnu Goru. On je više puta nakon odslužene kazne izjavljivao da hoće da umre kao mitropolit crnogorsko - primorski i odbijao je da upravlja nekom drugom eparhijom SPC. Patrijarh je pokušavao da odvrati mitropolita Arsenija od njegove zami-sli. Ti napori u početku su bili bezuspješni. Izvjestan pomak napravljen je u aprilu 1960. kada je mitropolit Arsenije privremeno ustupio patrijarhu Germanu, upravljanje Crnogorsko - primorskom eparhijom. Mitropolit je, pak i dalje insistirao da se poslije rehabilitacije vrati na staru poziciju. Patrijarh je ključ za rješavanje ovog akutnog problema vidio u Arsenijevom premještaju na budimsku eparhiju, kako ne bi vidno bila ugrožena mitropolitova gordost i taština. Dobrivoje Radosavljević i patrijarh German diskutovali su 28. IV 1960. o potencijalnom nasljedniku mitropolita Arsenija. Složili su se da mitropolija crnogorsko - primorska ima izuzetan istorijski značaj i da njen budući poglavar treba da ima visoku crkvenu reputaciju. Takav renome, po njihovoj procjeni nijesu posjedovali Tomo Dajković i Dušan Dožić. Radosavljević je na mitropolitsku stolicu protežirao episkopa gornjokarlovačkog Simeona Zlokovića, koji je po rođenju bio Bokelj iz Bijele kod Herceg Novog. Patrijarh je rekao da je Zloković dobro rješenje, ali da on odbija da napusti gornjokarlovačku eparhiju. Predložio je episkopa pakračkog Emilijana Marinovića, prikazujući ga kao vrijednog i odmjerenog velikodostojnika. Riješeno je da se ovi predlozi razmotre uz prisustvo i crnogorskih rukovodilaca. Ulog je bio veliki i patrijarh German je ovom pitanju pridavao prvorazredni značaj u tom momentu. Za sondiranje terena zadužio je Nektarija, mitropolita dabro - bosanskog. Nektarije se, na svoj zahtjev, 18. maja 1960. godine sastao sa Milanom Vukasovićem u Titogradu. Težio je u početku da maskira prave razloge svog dolaska u Crnu Goru, pa je naglasio da njegova eparhija obuhvata i dio crnogorske teritorije (Pljevlja i Gradac). Strepnja i uznemirenost mitropolita Nektarija počele su da splašnjavaju u toku podužeg izlaganja dobro obaviještenog i kompetentnog Milana Vukasovića. Govoreći o razvoju, značaju i ulozi Cetinjske mitropolije i njenih sveštenika u prošlosti, Vukasović je potencirao činjenicu da crkvene vlasti moraju da se konsultuju i sa državnim organima prilikom imenovanja crnogorsko - primorskog mitropolita. Energično je odbijao mogućnost povratka mitropolita Arsenija u Crnu Goru. Negirao je glasine o tome da će crnogorske vlasti tražiti vjerskog poglavara koji će samo ispunjavati njihova naređenja. Uslijedilo je, potom, Vukasovićev navod koji je naglo popravio raspoloženje zabrinutog mitropolita: "Mi ne mislimo da postavljamo pitanje odvajanja crkve u Crnoj Gori. Mi poštujemo autokefalnost Srpske pravoslavne crkve. Svejedno nam je da li će episkop biti iz Crne Gore, Bosne, Like, Vojvodine, Srbije, samo neka bude pogodna ličnost". Mitropolit Nektarije nije krio radost zbog ovakvog stanovišta, podvlačeći da mu je veoma drago što crnogorske vlasti nijesu izričite u namjeri da budući episkop bude Crnogorac i još više, što ne namjeravaju da kopiraju makedonski primjer. Izjavio je da će te stavove prenijeti patrijarhu Germanu i tako "... biti tumač pravog stanja crkve u Crnoj Gori". Zadovoljan pristiglim vijestima, patrijarh German je mnogo mirnije produžavao svoju taktiku korisnog prilagođavanja i saradnje s državnim vlastima. Na prvi pragmatični potez nije se dugo čekalo. Sveti arhijerejski sabor je na svojoj sjednici od 13. juna 1960. godine izabrao Arsenija Bradvarevića za mitropolita upražnjene eparhije budimske i time je, velika prepreka u pronalaženju optimalnog rješenja, bila otklonjena. U vezi vjerske politike crnogorsku vlast nije odlikovala dalekovidost Crnogorske vlasti bile su uporne samo na personalnom planu dok ih u drugim fundamentalnim stvarima nije odlikovala dalekovidost i pronicljivost u domenu vjerske politike, budući da je uticaj crkve bio krajnje marginalizovan, broj pravoslavnih vjernika minoran, a ateista procentualno gledano, daleko najveći u FNRJ. Jedino su bile nepopustljive u tome da novi crnogorski mitropolit bude osoba sa kojom su mogle da ostvare stepen podnošljive saradnje i neophodnog razumijevanja. Njihov posao bio je otežan i zbog toga, jer u Crnoj Gori nije bilo sveštenika koji je ispunjavao uslove za eparhijskog arhijereja (završena pravoslavna duhovna akdemija ili pravoslavni bogoslovski fakultet), a blaga orijentacija prema kandidatima crnogorskog porijekla koji su živjeli u Srbiji (Dajković i Dožić) nije zbog njihove ranije naklonjenosti četničkom pokretu u početku bila prihvatljiva. Takođe, i ugled vikarnog episkopa Andreja Frušića bio je na najnižem nivou, pošto su crnogorske vlasti saznale da je prisustvo pojedinih pastira u njegovom okruženju za Frušića značilo mnogo više od ugodno provedenih socijalnih trenutaka. Crnogorski državni organi razvijaju široku aktivnost u cilju izbora najpogodnije ličnosti koja je trebala da zauzme prijesto crnogorsko - primorskog mitropolita. Pri tome su obilato računali na snagu i moć Saveznog i Republičkog državnog sekretarijata za unutrašnje poslove, odnosno na njihove najprobitačnije organizacije - Uprava za državnu bezbjednost (UDB - a). Crnogorska UDB - a je, poslije obrade prikupljenih informacija, u avgustu 1960. ispitivala varijantu da Jagoš Nikolić, rođen 1915. u Nikšiću, bude novi crnogorsko - primorski mitropolit. Pošto je Nikolić živio u Beogradu, pomoć je zatražena od Saveznog državnog sekretarijata za unutrašnje poslove. Početkom oktobra 1960. godine kompletiran je Nikolićev dosije koji je izazvao pozitivne reakcije kod pojedinih organa vlasti u Crnoj Gori. Nikolić je, naime, završio srednju bogoslovsku školu na Cetinju, studirao teologiju u Beogradu, pripadao NOP - u od 1941. godine, bio član KPJ/SKJ od 1949. godine, i uživao glas uzornog društveno - političkog radnika. Radio je kao sekretar u državnom arhivu FNRJ u Beogradu. Nikolić, međutim, nije završio teološki fakultet i stoga su crnogorske vlasti odustale od njegovog daljeg protežiranja. Odlaskom episkopa Andreja iz Crne Gore, pitanje oko novog mitropolita postojalo je sve aktuelnije i početkom 1961. godine ulazilo je u završnu fazu. Sveti arhijerejski sabor je u februaru 1961. godine dostavio Saveznoj komisiji za vjerska pitanja, spisak kandidata za novog crnogorsko-primorskog mitropolita. Na zvaničnoj listi bilo je uvršteno sedam imena: Domentijan Pavlović, arhimandrit i profesor u Prizrenskoj bogosloviji, Metodije Muždeka, arhimandrit i duhovnik ženskog manastira Ćelije kod Valjeva, Desimir Vlatković, sinđel i profesor u Beogradskoj bogosloviji, Milutin Stojadinović, protosinđel i profesor u Prizrenskoj bogosloviji, Milorad Mihajlov, protojerej u Trstu. Najpoželjniji kandidat državnih organa bili su Domentijan Pavlović i Stevan Lastavica, dok su Metodije Muždeka i Justin Popović bili okvalifikovani kao najmračnije ličnosti u SPC, kojima ne treba dozvoliti da ikada budu epsikopi. Pored zvaničnog spiska, organi savezne UDB-e obradili su i podatke o kandidatima koji se nijesu nalazili na listi Svetog arhijerejskog sabora. Prema podacima policijskih organa, još 12 lica moglo bi da uđe u izbor za crnogorsko-primorskog mitropolita, a među njima bili su i imena Toma Dajkovića i Dužana Dožića. Nedobijanje preporuke od strane episkopata, nedovoljna saradnja s vlastima, bili su glavni razlozi koji su, po procjeni UDB-e, umanjivali njihove izglede na mitropolitsku stolicu. Miloje Dilparić je 24. marta 1961. posjetio patrijarha Germana i tom prilikom poduže je razgovarao o kandidatima za mitropolita na Cetinju. German je odbio predloženog Antonija Abramovića koji je u ratu bio rodoljub Patrijarh je naglasio da odlaganje ovog izbora ne dolazi u obzir, jer je episkopat SPC odlučan da ovo pitanje skine s dnevnog reda na predstojećem Saboru. Napomenuo je da je devet članova Sv. arh. sabora saglasno da Metodije Muždeka bude novi crnogorsko - primorski mitropolit. Dilparić ga je upozorio da je za takvo rješenje potreban pristanak crnogorskog rukovodstva, te da nije cjelishodno unaprijed odrediti samo jednog kandidata, "i to onoga sa koga je juče skinut veto i da se pošalje baš u Crnu Goru, gdje treba da dođe čovjek koji će da odgovori tamošnjim prilikama". Patrijarh je brzo reagovao, pravdajući se da ovo pitanje potencira dok još ima vremena za odgovor. Posebno se diskutovalo i o kandidatima crnogorskog porijekla. Patrijarh ih je predstavio ni malo svijetlim bojama. Dožića je okarakterisao kao nesposobnog čovjeka koji "osim prezimena Dožić" nema nikakve druge kvalifikacije. Promijenio je, do tada pozitivno mišljenje o Tomu Dajkoviću za kojeg je rekao da "... je hladan, neelastičan - te bi jedino mogao da bude u nekoj crkvenoj kancelarijskoj službi". U analizi stavova patrijarha Germana nikako ne treba gubiti iz vida činjenicu da je on često mijenjao mišljenje, kako bi u nekim važnim pitanjima skrenuo pažnju državnih organa na sporedni kolosjek. U tom kontekstu treba sagledati i njegovo mišljenje o protojereju Dajkoviću, koje je više bilo plod političkog oportuniteta nego Germanovog iskrenog ubjeđenja. Na pomenutom sastanku razgovaralo se i o naprasno kooptiranom kandidatu za mitropolita - Antoniju Abramoviću, starješini manastira Savine kod Herceg Novog. Abramović je imao rodoljubivo držanje u toku rata, lojalan odnos prema državnim tendencijama, i zato je, po svemu sudeći protežiran od strane crnogorskih vlasti kao pandan većini ostalih, rojalistički orijentisanih kandidata. German je odlučno odbacio Abramovićevu kandidaturu, rekavši da je on veliki lenjivac, bez elementarnih stručnih kvalifikacija. Ove ocjene ponajviše su bile plod patrijarhovih subjektivnih impresija i samo su dijelom počivale na provjerenim podacima. Crnogorski državni organi su se 12. aprila 1961. jasnije odredili prema svom kandidatu za crnogorsko - primorskog mitropolita. Tog dana vođen je razgovor u prostorijama Savezne komisije za vjerska pitanja, kojem su prisustvovali Dobrivoje Radosavljević, Miloje Dilparić, Dragiša Maksimović, predsjednik Komisije za vjerska pitanja NR Crne Gore, Nikola Đakonović, potpredsjednik Izvršnog vijeća NR Crne Gore, dok su episkopat SPC predstavljali patrijarh German i članovi Sv. arh. sinoda: Vasilije, Nikanor i Visarion. Nikola Đakonović je otvoreno istakao da se pitanje mitropolita u CPM mora definitivno riješiti postavljanjem ličnosti koja najbolje poznaje specifične crnogorske prilike. Smatrao je da je Tomo Dajković najpogodnije rješenje, ali da i ostali kandidati izuzev Justina Popovića i Metodije Muždeke, mogu doći u obzir za novog mitropolita. Patrijarh German je kao izuzetno vješt pregovarač, zamolio za objašnjenje, da li se popuna CPM može izvršiti i premještajem nekog episkopa sa druge eparhije. German je ovim pitanjem želio da izbjegne sumnju predstavnika vlasti u njegove simpatije prema bilo kom kandidatu, jer je vrlo dobro znao da je ta varijanta neizvodljiva. Odgovorio mu je Dobrivoje Radosavljević, koji je ponovio dobro poznate stvari, apostrofirajući da novi mitropolit treba da razumije prilike u Crnoj Gori što se može shvatiti kao indirektna podrška Đakonovićevom predlogu. Predočena obrazloženja ispunila su zadovoljstvom patrijarha i prisutne episkope. Favorizovanje protojereja Dajkovića impliciralo je i niz provjera koje su crnogorski državni organi preduzimali u cilju kompletnijeg sagledavanja njegove ličnosti, te razmišljanja, opredjeljenja, političke filozofije. Njihova ključna osoba za vezu bio je Krsto Leković, službenik savezne UDB-e. Crnogorsko vođstvo tražilo je da se izabere "pošteni i iskreni Crnogorac" |