Pretraživač sajta
Montenegrina
 

Antropologija
Arheologija
Arhitektura
Crnom Gorom
Dijaspora
Film / Pozorište
Humor, satira i karikatura
Istorija
Književnost
Likovna umjetnost
Muzika
Religija
Strip











 
 | Naslovna | O projektu | Saradnički program | Knjiga utisaka | Kontakt |

      

 

 

Branislav Borilović
OPERE O CRNOJ GORI I CRNOGORCIMA

 

       Crna Gora i Crnogorci nijesu bili samo inspiracija pjesnika, slikara, književnika, putopisaca već i muzičkih stvaralaca. O ovoj, po prostoru maloj zemlji, ali velikoj po njenim prirodnim i ljudskim potencijalima, već je ispisano mnoštvo stranica raznih monografskih i periodičnih publikacija, snimljeni mnogi filmovi, TV emisije. Njenim ljepotama divili su se i oni koji su je i nakratko upoznali, naravno, uvijek sa čvrstom odlukom da joj se kad-tad vrate. Crnu Goru i Crnogorce doživljavali su kao pravi dragulj koji treba sačuvati, pa onda nije ni čudo što su je veličali i izdizali do nivoa mita.

       Nažalost, sve do današnjih dana kada se napokon Crna Gora okrenula sebi, Crnogorci nijesu ni znali da su se njima više bavili drugi, nego oni sami. Svjedoci smo da potonjih godina po raznim svjetskim bibliotekama otkrivamo sve više autora koji su na najljepši način pisali o nama, čime su neosporno doprinijeli stvaranju ugleda Crne Gore u svijetu. Da apsurd bude veći, i naše biblioteke i arhivi prepuni su građe koju je odavno prekrila prašina, čekajući “violentne Crnogorce“, kako bi rekao Cvijić, da se sjete dijela zaboravljene kulturne baštine. Samo jedan segment te zaboravljene baštine tek je ovih dana dobio u javnosti potrebni publicitet zahvaljujući, prije svega, izvođenju opere “Balkanska carica”. I ovdje moramo konstatovati i reći da je više nego dobro što je Crna Gora najzad smogla snage da pripremi izvođenje jedne opere poslije višedeceniskog “posta“. Šteta je što se to nije desilo i ranije, jer i u ovom segmentu kulturne baštine Crna Gora ima zavidnu tradiciju.

       Po svoj prilici prva opera, koja se bavila Crnom Gorom i Crnogorcima, nastala je još u XIX vijeku, tačnije 1849. godine. Te godine u Parizu je izvedena opera “Les Montenegrins“ i po svemu sudeći, igrana je jednu sezonu u tamošnjoj operskoj kući. Tekst za ovu operu napisali su dvoje Francuza: Alboize i Gerard, a muziku je uradio M. Limnander. Ova opera bavi se francuskom okupacijom Boke i ljubavi između jednog francuskog oficira i mlade Crnogorke. Libreto opere “Les Montenegrins“ autor ovog teksta je dobio od jedne pariske biblioteke, a muzički zapis ovih dana od Zorana Bulatovića iz Londona, na čemu mu se iskreno zahvaljujem.

       Sljedeća opera koja govori o Crnoj Gori i Crnogorcima i koja se zove “Černohorci“ nastala je 1881. god. u Pragu. Libreto za ovu operu napisao je J.O. Veseli, a kompozitor je bio Karel Bendl. To je romantična opera u dva čina gdje se kao glavno lice pojavljuje Petar Petrović Njegoš. Libreto ove opere takođe posjeduje autor ovog teksta. Nažalost, i pored upornog nastojanja, notni zapis za ovu operu još nije nabavljen.

       Za operu ,,Gorde” riječi je napisao Savo S. Račeta, po Ljubišinoj pripovijesti, a muziku je udesio Dionisije de Sarno - San Đorđo. Ova opera je nastala 1893. i prevedena je na francuski jezik. Libreto opere nalazi se u fondu CNB ”Đurđe Crnojević“ na Cetinju. Operu “La Montage Noire”, lirsku dramu u četiri čina i pet scena, uradila je Francuskinja Augusta Holmes 1895. godine. Radnja je uzeta iz crnogorskog života XVII vijeka. Prva tri čina se događaju u Crnoj Gori, a posljednji u jednoj pograničnoj varoši.

       Znam zasigurno da ovo nije i konačan broj kada su u pitanju opere o Crnoj Gori i Crnogorcima, već da ih ima još po raznim svjetskim, a vjerovatno i domaćim bibliotekama. Tragajući za ovom literaturom bio sam veoma iznenađen kada sam u samo jednoj našoj biblioteci naišao na bogatu zbirku razne muzičke građe. U toj zbirci nalazi se veliki broj muzičkih zapisa koji govore o Crnoj Gori i Crnogorcima, prvenstveno posvećenih kraljevskoj familiji. Fond je bogat klavirskim partiturama, zatim valcerima, marševima, plesovima posvećenim Crnoj Gori, itd. Sve ovo govori da je naša muzička baština vrlo vrijedna, da ima dugu tradiciju i snažno utemeljenje u narodu, o čemu svjedoči i knjiga nedavno preminule prof. dr Manje Radulović-Vulić “Drevne muzičke kulture Crne Gore“, Cetinje, 2002. Nažalost, mora se konstatovati i da je nedovoljno istražena.

       Svakako ne smijemo zaboraviti ni domicilne muzičke stvaraoce, počev od knjaza Mirka Petrovića-Njegoša, pa preko Jovana Ivaniševića, prvog Crnogorca koji je završio konzervatorij, ali koji je na žalost izgubio život nesrećnim slučajem u Pragu, do savremenih crnogorskih kompozitora poput Tamindžića, Mirkovića i operskih pjevača, kao što je Cetinjanin Nikola Tula Vulićević, koji je kao jedini muzičar sa prostora one velike Jugoslavije završio studij kod vjerovatno najvećeg svjetskog operskog pjevača Marija del Monaka.

       Kroz crnogorske, pa i svjetske biblioteke, može se naći još mnogo podataka koji ukazuju da je muzika na ovim prostorima bila zastupljena jednako kao i u ostalim djelovima Evrope. Ovo nedvosmisleno ukazuje da se to blago mora sakupiti i da mu se, kao dijelu naše kulturne baštine mora posvetiti više pažnje. Zato je obaveza svih kulturnih poslenika u Crnoj Gori da urade sve kako bi to rasuto blago sakupili zarad generacija Crnogoraca koje dolaze i koje će, ubijeđen sam, znati to cijeniti i u čemu će nalaziti inspiraciju za svoj budući rad. Ustaljeni stereotip da Crnogorci nijesu muzikalni zvuči krajnje anahrono i ne korenspodira ni sa prošlošću, a kamoli sadašnjošću. Tim prije, kada znamo da veliki broj crnogorskih muzičara na raznim svjetskim muzičkim smotrama godinama osvaja prestižne nagrade, čime na najljepši način doprinose ugledu svoje države Crne Gore.

„Militza” iz Italije

       Italijanski kompozitor Marko Anzoleti takođe je napisao muziku i tekst za operu sa naslovom “Militza“ 1897.godine. Libreto za ovu operu dostavljen mi je od jedne italijanske biblioteke, ali nažalost nijesam dobio notni zapis. U dopisu koji prati kopiju opere kaže se da je to njihov poklon u cilju sakupljanja crnogorske kulturne baštine, što dovoljno govori kako se treba odnositi prema nacionalnom blagu. U Spomeniku SKA XLV iz 1907. godine drugi razred sv.39, str. 80 nalaze se podaci za operu u četiri čina “Vladimir i Kosara” po tekstu Petra Preradovića.

       Još jedan Italijan napisao je muzičko djelo koje se zove “Amicci del Montenegro”, ali do nje nijesam mogao doći, iako sam se obraćao na više adresa.

       Petar Konjović napisao je muzičku dramu u devet slika pod imenom “Knez od Zete“. Tekst za ovu operu rađen je po tragediji “Maksim Crnojević” Laze Kostića. Libreto ove opere nalazi se u fondu CNB.

 

Tekst preuzet iz dnevnog lista "Vijesti", april 2009. god.