Antropologija
Arheologija
Arhitektura
Crnom Gorom
Dijaspora
Film / Pozorište
Humor, satira i karikatura
Istorija
Književnost
Likovna umjetnost
Muzika
Religija
Strip







 | Naslovna | O projektu | Saradnički program | Knjiga utisaka | Kontakt |





MIHAIL MILO PAVLOVIĆ

 


Mihail Milo Pavlović

 

"Ко hoće da shvati pjesnika, mora da ode u njegovu zemlju " (Wenden Dichter)

        Osim u introvertnim prostorima sopstva i emotivno - kritičkom odnosu prema neposrednom okruženju umjetnici modeme nalaze svoj inspirativni izvor u tajnama zavičajnih predjela, "kao vascijelom svijetu od iskona". U njima su likovni stvaraoci vjekovima nalazili refleksije svojih egzistencijalnih i duhovnih stanja. Crna Gora predstavlja jedinstven prirodni i duhovni fenomen. U njoj je čovjek tijesno povezan sa antejskim silama prirode, sa samom suštinom postanja. Dominantaost prirode je prisutna i onda kada su civilizacijske tekovine otvarale širom vrata znanju i slutnji prema drugačijim svjetovima. Međutim, ta opijajuća zavisnost vremenom se pretvorila u moć stvaralaca, da oslobađajući sopstvenu ličnost, svoje potisnute misli i osjećanja, ostvare dragačiji odnos prema prirodi dajući joj novo značenje kroz poistovjećivanje svog unutrašnjeg svijeta sa njenim morfološkim karakteristikama.

        Jedan od umjetnika koji je prodirući u bit prirode, kroz krucijalne aspekte njenog kosmičkog jedinstva, iskristalisao problemsko pitanje o kompleksnosti dualističkog odnosa realnog i nadrealnog, zemaljskog i nebeskog, lirskog i dramatičnog, je slikar i likovni pedagog Mihail Milo Pavlović.
Genius loci rodne Cme Gore predstavlja nukleus iz kojeg je formirao svoj slikarski svijet. Kamen,voda, vazduh i vatra, kao kosmološki elementi neprestanih promjena, i njihove interakcije i emanacije u pojavnom svijetu: planine, ravnice, pomorje predstavljaju područja vitalističke energije u kojima je Pavlović uspio da harmonizuje realno i fantastično, arkadijsko i strahotao. Sve se dešava između mora i neba, kamena i neba, gdje, zapravo, trijumfuje nebo kao izvor svjetlosti i života, kao "osnovno sredstvo ekspanzije osjećanja". To je prostor iz kojeg je nestao čovjek, ali njegovo prisustvo je utkano u svakom djeliću slike. Možemo ga naći u njegovim tvoračkim tragovima na zemlji i duhovnim nebeskim sferama, gdje se projektuju transcendentalne senzacije njegovih strahova i nespokoja. U ovom slikarstvu lirske meditacije, simboličkih i misterijskih implikacija, ljudska drama se pretopila u dramu prirode, dok se snaga ekspresije udružila sa toplim lirizmom. Ovdje je sve podređeno mediteranskoj snazi boje i magiji svjetlost, atmosferi intimne poetike iza koje se naslućuju misteriozne sfere neobjašnjivog, iracionalnog, fantastičnog.
Slikarski put Mihaila Pavlovića, jednog od najdosljednijih pejzažista i akvarelistau cmogorskoj likovnoj umjetnosti, mo-žemo pratiti od ranih pedesetih godina. Na našoj umjetničkoj sceni dešavale su se, od tada do danas, mnoge promjene koje su otvarale put novim izražajnim mogućnostima modeme i postmoderne, međutim, onje ostao dosljedanpersonalnoj likovnoj poetici.

      Na slikama nastalim tokom šeste decenije 20. vijeka, možemo evidentirati uticaj Lubarde, kao svojevrstan fenomen kojije našao odraza u stvaralaštvu gotovo svih crnogorskih umjetnika koji su započeli slikarsku karijeru pedesetih godina. Slike koje obuhvata ciklus "Katunska nahija" karakteriše širok ekspresivan potez koji formira asocijativne, stilizovane masive crnogorskih brda koncentrisane u jedinstvenom plavo-sivom jezgra sa mjestimičnim akcentima crvene. Uporedo radi i figuralne kompozicije na kojima prenosi autentične folklorne elemente i psihološke karakteristike ljudi poniklih na crnogorskom tlu. "Kamen je moja opsesija. Interesuje me veza između kamena i života koji na njemu teče. Tražim vezu između folklora i ambijenta. Naručito me tu interesuje izraz kod portreta i pojedine ličnosti iz istorije Crne Gore" (M. Pavlović). U tom periodu radi lirski intonirane akvarele urbanih sredina i panoramske predjele Katunske nahije, Budve, Boke Kotorske, Bačke..., naturalističke i topografske slikovitosti, na kojima se mogu registrovati elementi koji će obilježiti njegovo kasnije slikarstvo: poetska atmosfera, metafizičko osvjetljenje, tople kolorističke senzacije, ali i akcenti crne koja unosi novi kvalitet u suptilne hromatske odnose. Ove kompozicije, ispunjene harmoničnim hromatskim sazvučjima akvarelske prozračnosti, definisane su formama jasnih obrisa koje se ističu u odsjaju blistave svjetlosti. Međutim, dok široki panoramski predjeli i urbane cjeline imaju realističke osobenosti, na uskovitlanom crvenom nebu javljaju se mijene koje će unijeti novu dimenziju u njegovo kasnije likovno djelo. O stvaralaštvu Mihaila Pavlovića iz ovog perioda istoričar umjetnosti Pavle Vasić zapisao je: "Svježi, istovremeno senzibilni i impulsivni, zanatski dovedeni do perfekcije, akvareli Mila Pavlovića podsjećaju na arabeske koje omamljuju i vječno se pamte. Prefinjeno saopštava likovni doživljaj Crne Gore koji nosi u sebi" (1968). Na internacionalnom Bijenalu u Milanu 1965. dobija nagradu za sliku "Montenegro" koja je još uvijek ispunjena "lubardijanskim" unutrašnjim nabojem, jezgrovitošću i simboličkom svedenošću. Na radovima iste likovno-jezičke poetike punim materije i svjetlosti, nalazimo apstrahovane elemente koji grade nezavisnu slikarsku stvarnost zasnovanu na međuodnosima precizno određenih formi.

      Uravnotežene kompozicije realizovane su ritmalnim kadencama homogenih i konvergentnih linija, i formama ispunjenim snažnim energetskim i emotivnim nabojem. Krajem šeste decenije, pored pejzaža, inspirisanih ambijentalnim okruženjem, Pavlović radi slike u kojima je realno transformisano u apstraktno. Ove kompozicije kosmičke mimetičnosti i asocijativnosti, defmisane kao magline u "otrantskom prostora", treperavim pokretom mase i pastuoznom fakturom dobijaju optičke karakteristike enformela. Luministički efekti istančanih zeleno plavih tonova stvaraju koprenu koja omekšava i rasipa obrise formi obavijenih aurom unutrašnje, tajanstvene svjetlosti.

        Od osamdesetih godina nebo postaje prostor na kojem projektuje transcendentalno: Nebo nad Biljardom, Nebo nad Svetim Stefanom, Nebo nad Cmom Gorom, Crna Gora. Simbol svetog reda univerzuma, neuništiva sila svjetlosti i moći, nebo na akvarelima, pastelima i uljima Mila Pavlovića predstavlja odraz unutrašnjeg čovjekovog mikrokozma, ali i "vatrenu kišu" koja oplođuje duhovne i materijalne prostore na zemlji. Polazeći od realnog ambijenta sentimentalnih i romantičnih osobenosti, on prelazi u metafizičke prostore. Ove kolorističke senzacije, ispunjene snovima i snoviđenjem nadrealnog, posjeduju iracionalnu notu mistične konotacije. Iznad širokog nepokretnog ambijenta odvija se drama u atmosferi, eksplozija dovedena u fazu čudesnog, kulminacionag trenutka. Nebo izbrazdano čas jakim bojama, čas plavetnilom beskraja, presjecaju dramatično uskovitlani pramenovi, "podignuti snažnim vihorom". Oni su "siloviti i šikljaju kao mlaz sumpora, ili plamte kao buktinje po cijeloj površini pretvorenoj u neprestano kruženje i nezaustavljivo kretanje".

        Na slikama realizovanim u atmosferi samoće i beskraja, koje percipiraju prirodu kao simbol izvornosti i subjektivnog viđenja svijeta, pojavljuje se "pijavica" nastala u oluji, fascinantan prirodni fenomen koji predstavlja imanentan motiv slikarskog djela Mila Pavlovića. Kolorističko tkivo određuje kompozicionu ravnotežu, emotivnu višeslojnost, snagu ekspresivnog izraza. Prefinjenost tonskih odnosa: plave, bijele, ružičaste, oranž, crvene, i svjetlost koja se rađa iz istog izvora, stvaraju suptilne harmonije i toplo intoniranu sanjarsku atmosferu.

       U novijim slikama rasplinute kolorističke senzacije sintetizuju se crne klinaste forme koje iniciraju princip Yang suprotstavljen zemljinom principu Yin. Klin predstavlja uljeza koji pravi drastičan rez u baršunaste hromatske harmonije. Javlja se kao forma koja evocira prijetnju, tjeskobu i smrt, ali i kosmičku silu i stvaralačku energiju. On unosi kvalitet materijalne discipline i sređenosti u crveno-žuto-bijele korone koje se rasplinjavaju poput optičkih varki polame svjetlosti. Javlja se i u pejzažima Durmitora, na kojima kamene gromade izniču iz magle koja istovremeno otkriva i prekriva forme.

        Na nekim pejzažima gube se realističke forme, ali se zadržavaju unutrašnji znaci asocijativnog prosedea. U iracionalnom prostoru oblici su diskretno pokrenuti a konture preobražene u slobodno interpretiranu apstraktnu arabesku. Poput japanskih estampi i direrovskih studija Pavlović slika biljke koje se izdvajaju iz okolnog ambijenta kao uasmljeni izdanci "ocrtani" na nebeskom obzorju.

        Na slikama u ulju, njegovim simfonijama u plavom, pogled se stapa sa beskrajem. Ove kompozicije kao da su sačinjene od svjetlosti, vode i slutnje. Lirski intonirane slike tamerovske poetike sa kristalnim, eteričnim omotačem, kao da su nastale poslije kiše kada se sve pretvara u prozračno lednu izmaglicu iza koje se nazire sunce, koje je nekad čisto i jasno dominiralo nad pejzažima Katunske nahije.
Pavlović radi i figuralne kompozicije. Na njima se pojavlje hristolika flgura uzdignuta na pijedestal koji formiraju apstraktne i asocijativne ljudske prilike. Lik obavijen velom mistične tajne gubi se u opsjenama koje prikrivaju njegov identitet.

        Artizmom zasnovanim na estetskim vrijednostima koji projektuje u čvrstu strakturu kamenih predjela, smirenoj razlivensti velikih "ogledala vode" i ravnica, urbanim cjelinama, plamenim nebesima, ogromnim prostranstvima, Mihail Milo Pavlović ostvaruje samosvojan prodor u bit prirode, u koji transmituje svoj unutrašnji svijet, svoj lirski i intiman odnos prema neposrednom okraženju. Harmoničnim jedinstvom intezivno bojenih akorda plavo-sivih i zelenih tonova stišanog tonaliteta; horizontalnih i vertikalnih repera; mirnih, okamenjenih zemaljskih predjela i uznemirenih nebesa; lirskih sekvenci i dramatičnih snoviđenja, on je stvorio svijet u kojem je romantična, fantastična vizija prožeta snažnim misticizmom.

Ljiljana Zeković, Cetinje, 2008.


BIOGRAFIJA

Milo-Pavlović, akademski slikar, Cetinje, 25.10.1935.

        Osnovnu školu i nižu gimnaziju završio je na Cetinju. Prve pouke o crtanju i slikanju dobio je u roditeljskoj kući na Cetinju od Mila Milunovića i Petra Lubarde. Završio je Školu za primjenjene umjetaosti u Herceg Novom. Diplomirao je na Pedagoškoj akademiji u Rijeci (Hrvatska) na Odsjeku za likovne umjetnosti i likovni odgoj. Kao stipendista jugoslovenskog Fonda "Moša Pijade" boravio je u Parizu na Воаuх Arts. Kao stipendista vlade Sovjetskog Saveza specijalizirao je slikarstvo na Umjetničkoj akademiji "Rjepin" u Lenjingradu. Bio je na studijskim putovanjima u Grčkoj, Italiji, Rumuniji, SSSR, Holandiji, Francuskoj, Švajcarskoj, Egiptu, Indiji, SAD, Španiji, Kini, Kubi, Kanadi i Australiji.

        Član je i učesnik likovnih kolonija: Počitelj (jedan od utemeljivača), Palić, Aranđelovac, Topola, Ečka, Strumica, Prilep, Hvar, Dugo Selo, Ozalj, Zilik-Karlovac, Sombor, Piran Čačak, Sevr (Francuska), Peruđa (Italija), Moskva i Krasnodar (Sovjetski Savez), Žabljak, Budva, Ulcinj, Bar, Rožaje, Tivat, Plav, Podgorica, Igalo...

        Imao je 51 samostalnu izložbu u zemlji i inostranstvu: Cetinje, Titograd-Podgorica, Zrenjanin, Stari grad-Hvar, Minhen, Mildorf, Sveti Stefan, Sarajevo, Bar, Herceg Novi, Budva, Spoleto, Peruđa, Petrovac, Nikšić, Kotor, Kastroma, Ulcinj, Igalo, Otava, Nipien, Žabljak, Virpazar, Plav...

        Učestvovao je na 372 grupne republičke, savezne i međunarodne izložbe u zemlji i svijetu: Herceg Novi, Cetinje, Titograd-Podgorica, Milano-Lisome, Zrenjanin, Ečka, Spoleto, Peruđa, Beograd, Kluž, Prilep, Aranđelovac, Karlovac, Vinkovci, Zadar, Kragujevac, Topola-Lipovac, Osijek, Dugo Selo, Niš, Štutgart, Keln, Krasnodar, Sečuan, Njujork, Sarajevo, Ozalj, Novi Sad, Ljubljana, Zemun, Budva, Kastroma, Lenjingrad, Rim, Pariz, Heselt, Šarlrloa, Zagreb, Počitelj, Ваr, Ulcinj, Otava-Nipien, Bečići, Igalo, Plav, Srebrenik. Učestvovao je na svih 29 izložbi cetinjskog salona jugoslovenske likovne umjetaosti "13. novembar" čiji je jedan od osnivača. Od 1957. godine izlaže na izložbama ULUCG-a. Po konkursu izabran je za člana ULUCG-a i SLUJ-a 1957, godine. Od 1957. godine humanitarnim akcijama, institucijama kulture i obrazovanja, medicinskim ustanovama, društvenim akcijama, poklonio je više od 260 svojih umjetničkih djela. Bio je volonterski sekretar ULUCG-a, a potom i predsjednik. Bio je i član predsjedništva Saveza likovnih umjetnika Jugoslavije.

LIKOVNO PEDAGOŠKI RAD

  • Jedan je od osnivača Jugoslovenskog likovnog salona "13.novembar"- Cetinje
  • Idejni je utemeljivač "Durmitorskih likovnih susreta" - Žabljak
  • Inicijator Jugoslovenskih dječjih susreta u Rožajama
  • Utemeljivač je Međunarodnog bijenala likovnog stvaralaštva PTT radnika Cetinje
  • Inicirao je Likovni fond "Likovni umjetnici Jugoslavije bolnici Danilo I-Cetinje"
  • Inicijator je i organizator "Dana likovne kulture Crne Gore" - Ваr
  • Jedan je od idejnih utemeljivača Likovne akademije u Prištini, Kulturološkog fakulteta i Likovne akademije na Cetinju

- Inicirao je da se galerija Crvene komune u Petrovcu oslovi imenom petrovačkog slikara Marka Gregovića
- Inicirao je da se izložbeni prostor "Velike Plaže" na Velikoj Plaži u Ulcinju oslovi imenom slikara Đoka Popovića, čelnika cmogorske modeme
- Inicirao je da se umjetnička galerija u Pljevljima oslovi imenom poznatog pljevaljskog slikara i pjesnika Vitomira Srbljanovića
-Pavlovićev likovno pedagoški rad i angažman bio je poznat i priznat u svim republikama ех Jugoslavije i inostranstva
-Bio je višegodišnji predsjednik Udruženja likovnih pedagoga Cme Gore, član Predsjedništva saveza likovnih pedagoga Jugoslavije, čiji je predstavnik bio u Evropskom komitetu INSE-a
-Bio je dugogodišnji član Odbora za likovne umjetnosti- Savezne komisije za kulturne veze sa inostranstvom-Beograd
-Bio je član Saveznog Fonda za unapređivanje likovne umjetnosti "Moša Pijade" u Beogradu
-Bio je predavač na brojnim skupovima likovnih pedagoga u svim republikama ех Jugoslavije: Ljubljani, Kranju, Rabcu, Zagrebu, Belom Manastiru, Splitu, Vrlici, Hvaru, Čakovcu, Dubrovniku, Banja Luci, Tuzli, Zenici, Mostaru, Beogradu, Novom Sadu, Subotici, Zrenjaninu, Somboru, Mataruškoj Banji, Novom Pazaru, Prištini, Kruševu, Skoplju. ..kao i na brojnim stručnim skupovima u svim opštinski centrima u Crnoj Gori
-Bio je delegat Jugoslavije i predavač na Svjetskom kongresu INSE-a u Parizu 1975.godine. Predstavnik Jugoslavije, predavač ili gost na regionalnim i svjetskim stračnim skupovima likovnih pedagoga u Novom Sadu, Zagrebu, Bratislavi, Pragu, Moskvi, Bukureštu, Helsinkiju, Aleksandriji, Nju Delhiju, Njujorku, San Francisku, Pekingu, Sečuanu, Kastromi, Nipeanu, Otavi...
-Predvodio je delegaciju Saveza likovnih umjetnika Jugoslavije radi uspostavljanja odnosa i saradnje sa umjetnicima Rumunije (Bukurešt i Kluž), Sovjetskog Saveza (Moskva)
-Zapažen mu je referat "Umjetnost u Jugoslaviji-danas" na X Kongresu SKJ u Beogradu
-Radio je kao stručni učitelj, nastavnik i profesor na Cetinju (OŠ" Vuk Stefanović Karadžić", OŠ "Lovćenski partizanski odred", Školi za učenike u privredi, Gimnaziji, Srednjoškolskom centra, Umjetničkoj školi "Petar Lubarda" i u Budvi (Gimnazija). Bio je republički savjetnika za likovno vaspitanje i likovnu umjetnost u Zavodu za školstvo Crne Gore u Podgorici
-Pored slikarstva bavi se likovno pedagoškim radom, pubicistikomi i poezijom
-Napisao je više od 60 likovnih prikaza i otvorio pedesetak izložbi
-Pavlović je vrlo aktivna društvena ličnost
-Jedan je od osnivača društva prijatelja i poštovalaca Cetinja
-Jedan je od osnivača crnogorskog PEN centra čiji je bio i potpredsjednik
-Jedan je od osnivača Matice cmogorske
-Član je Hrvatskog PEN centra
-Počasni je član Likovne akademije u Terniju (Italija) i njen zastupnik za balkanske zemlje
-Protagonista za vraćanje Crnogorske prvoslavne, autokefalne crkve
-Bio je predsjednik Crnogorskog odbora Crnogorske pravoslavne crkve
-Govorio na hirotoniji Njegovog Blaženstva Mitropolita CPC gospodina Mihaila u crkvi Sv. Paraskeve u Sofiji. Član je Mitropolitskog Savjeta CPC
-Jedan je od osnivača Liberalnog sveza Crne Gore
-U tri mandata bio je odbornik SO Cetinje, nosilac izborne liste LSCG Cetinje za nominaciju gradonačelnika
-Bio je od strane udruženja ULUCG-a nominovan za Trinaestojulsku nagradu
-U svom bivšem "Ateljeu Pavlović" u Budvi organizovao je reprezentativne izložbe djela: Mila Milunovića, Voja Stanića, Stevana Luketića i svoju
-Idejni je utemeljivač i suorganizator umjetničke galerije "Đoko Popović" Velika Plaža-Ulcinj
-Djela mu se nalaze u dvadesetak poznatih galerija u svijetu kao i u brojnim privatnim kolekcijama i zbirkama
- U Kastromi-dvorcu Ramanova-Sveruskom muzeju umjetnosti, stalna je postavka njegovih crteža i akvarela
- Donatorske kolekcije njegovih radova čuvaju: Galerija "Đoko Popović" u Ulcinju, hotel Albatros u Ulcinju, Bolnica u Nikšiću (dječje odjeljenje), Nacionalni раrк Durmitor na Žabljaku
-Poklonio je pozanto djelo "Otvori se nebo nad Biljardom" zemlji koja je prva u svijetu priznala nezavisnost Crne Gore
-Bio je član Pokreta za nezavisnu Crnu Goru
-Bio je član brojnih uglednih odbora, žirija, komisija u zemlji i inostranstvu
-Danas živi u Podgorici i isključivo se bavi slikanjem i pisanjem

 

Tekst preuzet iz kataloga koji je izdat povodom organizovanja izložbe Mila Pavlovića u Modernoj galeriji U Budvi, septembar 2008. godine.