Ljubomir Filipović
SARATOV

27.07.2009 Saratov, Saratovska oblast, Ruska Federacija

Sa Paveleckog vokzala u Moskvi krenuli smo put Saratova. Kupovina vozne karte kao i svega drugog u Rusiji iziskuje izvjestan intelektualni napor… Pitanja koja vam se nižu su sledeća: Vagon sa krevetima bez pregrada? Kupe sa četiri ili dva mjesta? Kazahstanska željeznica?(toliki avanturisti nismo). Na kraju odabiramo voz ruske državne željeznice sa solidnim dvokrevetnim kupeom. Voz je udoban, krevet malo kraći, ali sve je uglavnom čisto… Ispred kupea u hodniku cvijeće, a toalet miriše… Osvježenje za svakoga sa Bar-Beograd iskustvom…

Jutro je i stigosmo u Saratov. Iza nas je oko hiljadu kilometara ruske stepe, gradovi Tambov, Tula i Rjazan i 12 sati puta…

Sa saratovske željezničke stanice prevezao nas je taksista koji je imao neobičnu fiksaciju vezanu za povrće. Naime, kada je čuo da sam iz bivše Jugoslavije, prvo me je pitao što od povrća raste kod nas. Kada sam mu odgovorio da je krtola nacionalni proizvod, on je počeo da nabraja širok asortiman ponude saratovskog agrara. Njegov dugački monolog sam prekinuo, kada vidjeh spomenik avionu JAK-3, jednom od heroja “velikog otadžbinskog rata”. Na pitanje "Zašto je to tu?" - odgovoreno mi je da je tu do 90-ih bio zavod za proizvodnju aviona u kojem su se pored nekadašnjeg JAK-a, kasnije proizvodili Antonovi. Zavod više ne radi…

Sjutra, kad smo se naspavali, sjeli smo u “maršrutku” (kombi marke GAZ) kojim smo za deset rublji (oko 25 centi) stigli do centra grada i Volge. Volga je, malo je reći, nevjerovatna… Ovdje mi fali literarnog dara da opišem ovu ogromnu rijeku. Na drugoj obali nazire se grad Engels, nekadašnji Pokrovsk, koji, daleko manji od Saratova, zajedno sa njim ima oko milion i dvjesta hiljada stanovnika.

Riva pored Volge me je podsjetila na moju Budvu 90-ih, brdo šatora sa pivom i roštiljem.
Na kraju šetališta, sa sjevera, vidi se nekada najduži most u SSSR, sa svojih 2807 metara, koji spaja Saratov i Engels. Na obali, najviša zgrada je hotel “Slovačka” izgrađen na ruševinama crkve sv.Nikole (o čijem postojanju svedoči spomenik koji pokazuje kako je nekad izgledao ulaz u crkvu). Tu su još i hram sv. Trojice (sa zvonikom koji je blago nagnut u stranu) i velika lijepa zgrada željeznice.

Malo dalje uz rijeku nalazi se spomenik najpoznatijem Saratovljaninu, prvom čovjeku u kosmosu, Juriju Gagarinu…

A sad malo istorije mjesta:
Saratov je do 1941. bio centar Njemačke sovjetske autonomne republike Volge, koja se nalazila ovdje i čije su stanovništvo u većini do drugog svjetskog rata činjeli Njemci (potomci Sasa, rudara, koje je Katarina Velika naselila ovdje). Poslije rata, stanovništvu Njemačkog porijekla se gubi svaki trag, i ASSRV prestaje da postoji.

Ostaci njemačke kulture su vidljivi u arhitrkturi i to posebno u prospektu (pješačkoj ulici) Kirova, koju stanovništvo i danas zove Njemačka ulica… Tu se nalazi zgrada konzervatorijuma, koja odiše “njemaštinom”.

Na trgu pored, nalazi se crkva ikone “utoli moju tugu” koja je građena u bajkovitom ruskom stilu sa raznobojnim kupolama.

Tu je i Administrativni dio grada sa zgradom opštine (preko čije je fasade soc-realistički mural sa herojima rada koji “čvrsto stišću pest” ), spomenicima Lenjinu, Stoljipinu (tvorcu agrarne reforme i rođenom Saratovljaninu) i zgradom narodnog pozorišta, koje je malo veće od beogradskog narodnog.
Od znamenitih rođenih Saratovljana i onih koji su u nekom trenutku života provodili vrijeme u njemu, pored Gagarina i Stoljipina, bilo bi lijepo pomenuti Černiševskog, Antonova (dizajnera istoimenog aviona), Radiščeva, slikara Kuznjecova i nezabiolaznog Romana Abramoviča…

Uveče smo prošetali kroz grad i sjeli u Buratino, malu konobu, urađenu po motivima bajke Alekseja Tolstoja “Zlatni ključić”. Pojeo sam porciju varenika sa višnjom, (tjesteninom punjenom varenjem (nešto slično našem džemu)). Zaljubio sam se u to jelo…

Za montenegrina.net, sa posljednjih kilometara Evrope na istoku,

Ljubomir Filipović