Antropologija
Arheologija
Arhitektura
Crnom Gorom
Dijaspora
Film / Pozorište
Humor, satira i karikatura
Istorija
Književnost
Likovna umjetnost
Muzika
Religija
Strip


 | Naslovna | O projektu | Saradnički program | Knjiga utisaka | Kontakt |




Polica
(odlomci iz knjige prof. Dušana Vuletića, "Polica kod Berana")

/.../


NEKOLIKO PODATAKA O AUTORU

Prof . Dušan Vuletić je rođen 10. 10. 1914. godine na Polici, selo Goražde. Gimnaziju je učio u Beranama, a maturirao na Cetinju. Na Filozofskom fakultetu u Skoplju je apsolvirao 1941. godine, a ubrzo nakon rata diplomirao na Filozofskom fakultetu u Beogradu.

Još od đačkih i studentskih dana pripadao je levičarskom pokretu, a učesnik NOB-a je od 1941. god. kao saradnik, borac i rukovodilac. Kraj rata je dočekao u činu majora na dužnosti političkog komesara Artiljeriske brigade Treće crnogorske divizije. Zatim je bio politički komesar Inžinjeriske oficirske škole, pa urednik lista Narodna armija. Od 1949. godine radi u prosvetnoj struci, kao profesor, umetnički direktor Lovćen filma, direktor gimnazije, direktor učiteljske škole u Novom Pazaru, direktor Zavoda za prosvetno pedagošku službu u Ivangradu, direktor gimnazije u Rožaju i kao direktor Medicinske škole u Beogradu. Penzionisan je u Beogradu 1971. godine.

Novinarstvom i publicističkim radom bavio se sve vreme, pre i posle penzionisanja. Objavio je veći broj članaka, eseja i feljtona u mnogobrojnim časopisima i novinama. 1999. godine objavio je knjigu POLICA kod Berana u ediciji Hronika sela uz stručnu pomoć i saradnju Odbora za proučavanje sela Srpske akademije nauka.

Rođen je, odrastao i školovao se u Crnoj Gori, ali i u Makedoniji, ratovao u odbrani svoje zemlje u gotovo svim bivšim republikama. Živeo je i radio kratko u Hrvatskoj, a najviše u Crnoj Gori i Srbiji, bio veliki humanista, izuzetan pedagog, zaljubljenik u rodni kraj i svoje Vasojeviće, a posebno je bio privržen svojoj mnogobrojnoj porodici.

Umro je u 91. godini života 16. 12. 2004. godine u Beogradu, gde je i sahranjen na Novom groblju.

Polica, ime, položaj i pomen u prošlosti

Grupa sela sjeveroistocno od Budimlje, smjestenih kao na velkoj polici, ispruzenoj od dzinovskog brda Tivrana na zapadu, pa do ogranaka planina Bukovika i Turjaka na istoku, naziva se jednim imenom Polica. Tu spada sest sela. Odmah ispod Tivrana je Dragosava. Selo Maste je ispod Dragosave, blize putu koji sredinom Police prolazi od Berana ka Rozajama preko Gornjega Bixora. Babino je sjevernije i granici se sa selom Ljesnicom, koje ne pripada Polici. Gorazde zauzima centralni dio Police, s jedne i druge strane pomenutog puta. Istocno od Gorazda je Zagradje, koje se pruza do Gologa brda. Preko Gologa brda je krajnje policko selo Tmusice.

Toponimi Polica i Gorazde pominju se jos u vrijeme postojanja drzave Zete, Gavro Skrivanic u svojoj knjizi o srednjovjekovnim toponimima u Zeti objavio je i mapu Zete i na njoj su sjeverno od Skadra upisani toponimi Polica i Gorazde. Takodje i dr. Pavle Mijovic, u svojoj knjizi "Imena i nazivi iz vremena Zete", ukazuje na ova dva toponima.

Drugi neki policki toponimi, pored Police i Gorazda, pominju se u vrlo dragocjenoj knizi "Sudikovski pomenik", koji potice iz sedamnaestog vijeka ili nesto malo ranije. knjiga je spaljena prilikom bombardovanja Narodne biblioteke  u Beogradu od strane Njemaca 6. aprila 1941. godine, ali je, srecom, ostao jedan veci izvod sa dosta toponima sa teritorije Gornjega Polimlja, pa i s Police. Danasnje policko selo Dragosava naziva se, na primjer: Dragav Selo, Dragobilj i Dragosav Selo. Brdo Dub izmedju Gorazda i Vrbice zove se i danas onako kako je u Pomeniku zapisano - Dub. Zagradje isto tako. Ljesnica je upisana kao Lesnica, a Maste kao Macte. Zaseok Jodole upisan je kao Ohodole, a Babino kao Pabino, itd.

Kao sto ce se vidjeti iz dalje izlaganja veliki broj toponima isti je, ili sa malim razlikama u srednjem vijeku i sada. To se osobito vidi iz Svetostefanske povelje, kojom se, na primjer, selo Gorazde dariva manastiru Banjska.

Polica je u vrijeme Nemanjica bila naseljena srpskim zivljem, koji se kasnije u cjelini odselio put Srbije i preko Save i Dunava. Iseljavanje je pocelo poslije ubijstva budimskog mitropolita Pajsija od strane Turaka 1648. godine, a masovno dokrajceno prilikom seobe 1690. godine, pod vodjstvom patrijarha Arsenija Carnojevica i 1738., godine, pod vodjstvom patrijarha Arsenija IV Sakabende.

Polica je jedna veca moforloska cijelina, koja se na sjeveroistoku odvaja od Bihora manjim krecnjackim uzvisenjima i grebenima. Ime je dobila zbog polozaja u odnosu na beransku kotlinu i dolinu rijeke Ljesnice i sela Ljesnice sa istim nazivom. Ona ima oblik zaravljene povrsi, izmedju cijih su manjih ili vecih uzvisenja otvori kako prema beranskoj kotlini tako i prema Gornjem Bihoru.

Beranska kotlina je niza od Police prosjecno oko 120 metara. Polica je prostrana oko 33 km2. Pruza se u pravcu istok-jugozapad oko 7 kilometara, a u pravcu jug-sjever oko 5 kilometara. Po katastarskim podacima Beranske opstine Polica, sa planinom, obuhvata 6117 hektara, 78 ari i 64 m2.

Visina dna Police krece se od 780-920 metara. Ona je veoma valovita nalik Sumadiji, a njen reljef karakterisu uobljeni brezuljci i blage padine, izmedju kojih se granaju dolinice razlicitih pravaca. Za razliku od drugih vasojevickih sela ona vise lici na neke predjele Sumadije.

Dno Police pokriveno je jezerskim sedimentima. Busotine koje su poslije Drugog svjetskog rata vrsene radi istrazivanja ugrlja pokazuju njihovo rasprostiranje i sastav.

/,,,/

Kliknite za uvećani prikaz
Temelj manastira Sudikovo Kliknite za uvećani prikaz Gorazdani 1931. g.

Stanovnici Police poslije dolaska Turaka

Od Kosovske bitke do osvajanja Bihorske i Budimske zupe od strane Turaka proslo je skoro 70 godina. Poznata je cinjenica da su Turci nove teritorije osvajali planski i postepeno. nijesu zurili naprijed dok dobro ne ucvrste vlast na dijelu vec osvojene teritorije. Bihor grad i krajeve oko njega, pa i Policu, konacno je osvojio osvajac Novog Pazara Isak Ihsahovic 1455. godine. Da li su se djelovi Srba sa Kosova u medjuvremenu selili u Gornje Polimlje nema sigurnih podataka, a nije iskljuceno da su neke porodice otuda bjezale i medju stare Rasane na Polici.

Polica je uoci dolaska Turaka na Balkan pripadala drzavi kneza Lazara, a poslije Kosovske bitke neko vrijeme Lazarevom zetu Vuku Brankovicu, pa zatim Stevanu Lazarevicu i najzad Djurdju Brankovicu, od 1427. do 1455. godine, kad potpada pod Turke.

S obzirom da u blizini Police nije bilo varosi, sem pomenutih trgova Bihos i Budimlje, kao administrativni centri, to je u pocetku turska vlast bila dosta labava. Za Turke je najvaznije bilo da jos u pocetku odrede i utvrde obaveze poreskog, davanja, smatrajuci da ce se ostali vidovi potcinjavanja raje postepeno ucvrscivati.

Jedini podaci o starom srpskom stanovnistvu na Polici za vrijeme Turaka, prije seobe iz ovih krajeva, nalaze se u turskim defterima i po opisima stanovnistva, koji su vodjeni veoma temeljito. Iz njih se vidi sastav stanovnistva polickih sela, poreske obaveze prema turskim vlastima, situacija u pogledu primanja islama i mnogo sta drugo.

Prema popisu, na primjer, iz 1485. godine, tridesetak godina po turskom osvajanju ovih krajeva, Budimlja je, odnostno Budimska nahija, zajedno sa trgom, obuhvatila tada ukupno 858 srpskih kuca. Na samom trgu bile su svega cetiri muslimanske kuce. Sva policka sela, kojih je tada bilo pet, posto Tmusice jos nije bilo postalo selo, pripadala su Budimskoj nahiji. U popisu se kaze da je samo na Polici ,tj. u svih njegovih 5 sela, bilo ukupno 187 srpskih kuca. (dr. M. Dasic, Vasojevici od pomena do 1860. godine).

Krajem 15. vijeka u pojedinim selima Budimljanske nahije, sa podrucja Bihora, regrutovani su vojnici i jamaci (pomocnici vojnika). Oni su bili oslobodjeni svih drzavnih feudalnih poreza. Po pomenutom dokumentu (C. Pulahu) selo Gorazde dalo je jednog vojnika i sedam jamaka. To su bili prvi koraci uvrstavanja ondasnjih Srba ovoga kraja u tursku vojsku, pa i prvi koraci voljnog ili nevoljnog islamiziranja.

/../

Pogibija Mitropolita Pajsija 1648. godine i pocetak odseljavanja

Sredimom 17. vijeka, kada ratuju Turci i Venecija iu takozvanom Kandijskom ratu, 1645-1669. godine, budimski mitropolit Pajsije Kolasinovic, u dogovoru sa Patrijarhom, stupa u pregovore sa papskim pslanicima radi organizovanja zajednicke borbe protiv Turaka. Medjutim, njegova akcija bila je otkrivena i on ubijen 1648. godine. Tada je narod budimskog kraja neposredno progonjen, a najvise su stradali oni koji su bili najblizi Djurdjevim stupovima i Sudikovi, kao sto je slucaj sa stanovnicima Police. Od ove godine pocinje odseljavanje dotadasnjeg srpskog stanovnistva i postepeno, jedva zapazeno doseljavanje pojednih crnogorskih porodica.

Svakako, novodoseljeni su zatekli najvecu masu starosjedilaca, pomijesala se sa njima i od njih primili i prihvatili stare nazive sela, zaseoka, planina i drugih toponima.

Drugi, veliki talas odseljavanja starog srpskog stanovnistva sa Police i okolnih sela bio je 1690. godine, za vrijeme Prve seobe Srba pod vodjstvom Arsenija IV Sakabende, kada je razrusena crkva Sudikova. Pretpostavlja se da je do tada doseljeno tek nekoliko porodica porijeklom iz raznih krajeva Crne Gore.

Masovnije doseljavanje novog stanovnistva na Policu desava se tek pocetkom osamdesetih godina 18. vijeka, tj. poslije pobjede Gornjovasojevica nad Malisorima, oko 1750. godine ili nesto ranije, u bici na Krcevu iznac Petnjika.

Od starih Srba na Polici nije ostao niko, skoro nijedna porodica. Na Polici je u selu Gorazdu, do kraja 18. vijeka ili do pocetka 19. vijeka, ostala je samo jos starosjedalacka porodica Pejcinovic. Pisac ove hronike zatekao je na Glavici Djukica, nedaleko od goraskog groblja pod borom, kraj ostataka nekadasnje crkvice, gdje se sada, 1989. godine gradi nova, jedan grob sa skromnim spomenikom od miluta na kome je bilo ime nokog Pejcinovica. Pejcinovica sada ima kod manastira Sopocana, na izvoru rijeke Raske. Vjerovatno da su to policki Pejcinovici. Oni se nijesu tako daleko odselili, kao sto je bio slucaj sa ranijim masovnim odseljavanjima ka Srbiji, Vojvodini i dalje. U popisu stanovnistva Sjenicke kaze iz 1912. godine pominju se Pejcinovici u selu Kokosici.

Kada se govori o doseljavanju prvih crnogorskih porodica na Policu ima osnova pretpostavka da se neko doselio i prije Druge seobe 1738. godine, pa kad su se stari Srbi pokrenuli u seobu oni se sklonili u planinu ili u staru postojbinu, a onda se vratili. No, o tome se nema sigurnih podataka.

Na osnovu misljenja veoma poznatog srpskog spisatelja, etiologa i istoricara, Milana Milicevica, na primjer, moze se pretpostaviti da su policki Scekici na Babinu jedna od tih porodica, koje su prijesle iz Pipera u Gornja Sela , a onda na Policu jos prije ustanka i velikih seoba Srba 1690. i 1738. godine. To je on zabiljezio pisusi o vasojevickom proroku Starcu Stanu Scekicu.

Novo stanovnistvo Police

Poslije Druge seobe Srba, u prvoj polovini 18. vijeka, uk prvoj polovini 18. vijeka, Polica je, kao i drugi okolni krajevi, pustjela, kao sto je ranije receno. Spaljivanje manastira Sudikove 1738. gdoine i bjekstvo kaludjera i iz Djurdjevih stupova znacilo je vrhunac turskih zuluma i tiranije u onim krajevima. Sigurno je proslo dosta vremena dok su se novi stanovnici usudili da se dosele i nastane na opustjelim, zaraslim ognjistima Police i njene okoline. Da li su preci nekih crnogorskih porodica, koje su se u drugoj polovini osamnaestog i pocetkom devetnaestog vijeka doseljivale u opustjele krajeve oko Lima, u davnoj proslosti zivjeli bas u tim krajevima, pa iz razlicitih razloga imigrirali u Crnu Goru, nije sigurno utvrdjeno, ali moguce je da je bilo i takvih slucajeva, pa ih, zbog sacuvane tradicije, povukla zelja da se, u novoj povoljnijoj situaciji, vrate starom zavicaju. Sto se Police tice neosporna je cinjenica da su svi preci danasnjih njenih stanovnika novodoseljeni, ko ranije ko kasnije i da danas nema nijedne porodice koja je ostala od starih Srba.

(Nastavice se)

 

 



Kliknite za uvećani prikaz Kliknite za uvećani prikaz