Pretraživač sajta
Montenegrina
 

Antropologija
Arheologija
Arhitektura
Crnom Gorom
Dijaspora
Film / Pozorište
Humor, satira i karikatura
Istorija
Književnost
Likovna umjetnost
Muzika
Religija
Strip











 
 | Naslovna | O projektu | Saradnički program | Knjiga utisaka | Kontakt |


 

DOKUMENTI IZ CRNOGORSKE NACIONALNE ISTORIJE

 

Vladimir Jovanović
ISTINE I LAŽI

 

K. und K. vojno-obavještajni dokumenti o odlučujućem napadu na Kraljevinu Crnu Goru



       Slom Kraljevine Crne Gore januara 1916. bio je predmet propagandnih manipulacija, jer su Crnogorci, specijalno kralj Nikola I, optuživani da su imali tajni dogovor da se bez borbi predaju. Glasine je širila Vlada Kraljevine Srbije u egzilu i njeni konfidenti koje je finansijski ohrabrivala da potkopavaju kredibilitet crnogorskog monarha.

       Premda ni jedna od zemalja saveznica iz Antante nije dovela u pitanje hrabro držanje crnogorske kraljevine za 17 mjeseci neravnopravne borbe sa K. und K. armijom, srpska propaganda je uspjela, barem djelimično, da potkopa vjerodostojnost ratnog napora Crnogoraca i pripremi teren za prisajedinjenje 1918.
Činjenica da je vojni slom, krajem 1915, prethodno doživjela i Kraljevina Srbija - sa daleko većim odbrambenim potencijalima - bila je zamagljivana optužbama o „crnogorskoj izdaji“. Glavnina Srpske vojske, zatim prijestolonasljednik Aleksandar Karađorđević i srpski premijer Nikola Pašić, bezbjedno su se evakuisali za Albaniju (i dalje na grčko ostrvo Krf) upravo preko teritorije crnogorske kraljevine. Zaštitnicu im je držala Crnogorska vojska koja je krvarila na razvučenim frontovima od nekoliko stotina kilometara.

       Sada dostupni K. und K. vojno-obavještajni podaci demistifikuju (ne)opravdanost koncentracije udarnih snaga Crnogorske vojske na Mojkovačkim vratima, odnosno, na pravcu Lever Tara - Mojkovac - Turjak - Čakor početkom januara 1916.

       Dokument Situation der mont. u. ser. komande K. und K. 3. armije (K.u.K. 3.Op. Armeekmdo) je mapa razmještaja snaga Crnogorske vojske, zatim raspored Srba, Italijana i grupe Esad-paše Toptanija (srpski saveznik, evakuisao oko 1.000 svojih vojnika na Solunski front) u Albaniji 4. januara 1916. godine. Jednovremeni udari K. und K. armije, na Lovćen i Mojkovačka vrata, započeli su dan kasnije, 5. januara 1916.

       Iz dokumenta "Situation der mont. u. ser. Kraft"(koji za crnogorsku javnost premijerno publikujemo) se doznaje da nikakvih značajnijih trupa Srpske vojske na teritoriji Kraljevine Crne Gore nije bilo već 4. januara 1916.

       No, srpski oficiri, na čelu sa pukovnikom Petrom Pešićem, još uvijek su zapovijedali Vrhovnom komandom Crnogorske vojske i insistirali da se udarne snage Crnogorske vojske (uključujući i dva elitna regrutska bataljona) koncentrišu na Mojkovačkim vratima radi navodne „zaštitnice“ Srpskoj vojsci u povlačenju.



VOJNO-OBAVJEŠTAJNA MAPA KOMANDE AUSTRO-UGARSKE 3. ARMIJE: Srbi (na mapi
šrafirani) 4. januara 1916, dan uoči odsudnog K. und K. napada na Lovćen
i Mojkovačka vrata, nijesu bili na teritoriji Kraljevine Crne Gore



       Na mapi je položaj Srba šrafiran i njihova je koncentracija 4. januara 1916. već bila obavljena u Albaniji, na sigurnoj distanci – najveći dio ih je tog dana oko Medove, zatim kod Drača i najmanji u Skadru.
Prikazan je i tačan raspored snaga Crnogorske vojske: Lovćenskog odreda (od Budve do Grahova) pod komandom knjaza Petra Petrovića, Hercegovačkog odreda (od Grahova do ušća Pive u Taru) pod komandom divizijara Đura Petrovića, zatim operativne grupe (od Lever Tare do vrhova Bjelasice) divizijara Janka Vukotića i operativne grupe (od Bijelog Polja do vrhova Čakora) brigadira Radomira Vešovića.

       Još jedan dokument 3. armije K. und K, kojim je komandovao general Herman Freiher Keveš, potvrđuje da je austro-ugarski prodor u Albaniju planiran i ostvaren logičnim, najkraćim pravcem - preko Lovćena a ne kroz Mojkovačka vrata.



PRODOR U ALBANIJU NAJKRAĆOM OSOM PREKO LOVĆENA:  Dokument „Die
Eroberung von Montenegro und von Nordalbanien durch die k.u.k. 3. Armee, 5.
januer - 15. märz 1916” prikazuje pravce prodora K. und K. armije (plava boja)
i povlačenje glavnine njenih snaga nakon Bitke kod Mojkovca u pravcu sjevera



       U dokumentu štaba generala Keveša, naslovljenom "Die Eroberung von Montenegro und von Nordalbanien durch die k.u.k. 3. Armee, 5. januer - 15. märz 1916." prikazano je u naznačenom intervalu nadiranje  K. und K. armije preko Lovćena, preko Skadra do Drača.

       Osim jedne manje kolone (prema Podgorici nastupala cestom Andrijevica – Mateševo), na mapi se vidi da glavnina austro-ugarske armije, angažovana u operacijama na Mojkovačkim vratima, nije nastavila dalje na jug, već je okrenuta i vraćena na sjever.



H. F. KEVEŠ, JANUARA 1916.
ZAPOVJEDNIK AUSTRO-UGARSKE 3. ARMIJE



       General Keveš (Mađar, 1854 – 1924) zapovijedao je cjelokupnim K. und K. snagama u odsudnom napadu na Kraljevinu Crnu Goru.



MEDALJA „OSVAJAČ LOVĆENA“



       Nakon okupacije crnogorske kraljevine, dobio je srebrnu medalju (originalno: Signum Laudis) sa natpisom: "Pobjednički general Keveš, osvajač Lovćena dana 11. januara 1916."
Iz čina generala pješadije (izvorno: General der Infanterie) proizveden je 1. marta 1916. u general-pukovnika (Generaloberst).
Do kraja rata komandovao je strategijskim K. und K. operacijama na frontovima prema Italiji i Rusiji.