Pretraživač sajta
Montenegrina
 

Antropologija
Arheologija
Arhitektura
Crnom Gorom
Dijaspora
Film / Pozorište
Humor, satira i karikatura
Istorija
Književnost
Likovna umjetnost
Muzika
Religija
Strip











 
 | Naslovna | O projektu | Saradnički program | Knjiga utisaka | Kontakt |

 

 

Gordan Stojović
OSVRT NA PROCESE U JUŽNOJ AMERICI,
BOLIVIJI I BOLIVIJSKE CRNOGORCE

 



Gordan Stojović

 

Zemlje Južne Amerike kao što je po ustaljenoj predstavi poznato ne obiluju samo dobrim fudbalom, lijepim ženama, plažama i spektakularnim karnevalima.

Ovaj kontinet inače još mnogo prije dolaska Francisca Pizzara i ostalih prekookeanskih osvajača, vjekovima ranije u gotovo svim svojim djelovima obilovao je naprednim civilizacijama i kulturama.

Od Azteka, Maja i Inka preko mnogih drugih manjih i manje poznatih prekolumbijskih civilizacija evropske konkvistadore privukao je najviše upravo pričama o svom beskrajno velikom bogatstvu.

Može se reći da je u velikoj mjeri tokom prvih decenije od svog dolaska Evropska „glad“ za zlatom, srebrom i drugim bogatstvima obilježila kolonijalni period od otkrivanja kontinenta do oslobodilačkih revolucija sa početka devetnaestog vijeka kada su se pod vođstvom Simona Bolivara, Jose de San Martina i ostalih revolucionara sve dotadašnje španske kolonije u južnoj americi oslobodile vlasti i dominacije španske krune.

No i poslije oslobađanja od španske kolonijalne vlasti kroz istoriju veoma značajan uticaj na političke i ekonomske procese su imale velike sile te njihovi interesi u tom dijelu svijeta imajući na umu obilje resursa kojim raspolažu južnoameričke zemlje.

Ta situacija je posebno postala izražena tokom blokovskih konfrontacija iz druge polovine dvadesetog vijeka u svijetu kada je možemo reći i pored izraženog ekonomskog interesa velikim silama ipak u prvom planu bila borba za političkom prevagom u tom djelu svijeta.

Ono što je nekome kome ko sjedi sa strane i jednostavno promatra latinoamerička dešavanja jasno, je to da je danas jedan broj tamošnjih elita u međuvremenu stvorio potpuno drugačiji model percepcije prostora na kojem žive od dosadašnjeg. Te da je na osnovu toga uspjeo da postane prepoznat od većine stanovništva kao realna razvojna snaga vodilja u ovom istorijskom trenutku i zaštitnik autohtonih interesa. Ova situacija se možda najlakše objasniti u razultatima izbora posljednjih nekoliko godina na kojima su redom od Čilea, Argentine, preko Paragvaja, Bolivije sve do Venecuele za pobjednike imale uglavnom ljevičarske kandidate.

U koliko vrijeme pokaže da stvari zaista tako i stoje očito je da slijedi velika izmjena pravila igre u odnosima između velikih sila i zemalja na južnoameričkom kontinentu.

Ko šta i kako će preovladati u svim predstojećim dešavanjima teško je prognozirati, ali čini se veoma izvjesnom skora prekompozicija na kontinentu.

Ono što je već nekoliko godina na djelu su grupisanja u nova i pravljenje novih i starih savezništava.

U prilog svemu gore rečenom idu već u velikoj mjeri prisutni integrativni procesi oličeni u Andijskoj zajednici koju čine Bolivija, Peru, Kolumbija i Ekvador, Mercosuru zajedničkom tržištu koje trenutno čine Argentina, Urugvaj, Paragvaj i Brazil (Venecuela pridruženi član), potom Unasur-u zajedničkom tijelu svih Južnoameričkih zemalja stvorenom po uzoru na Evropsku Uniju koja objedinjuje i druge dvije pomenute organizacije.

Međutim gotovo paralelno sa integrativnim procesima gotovo istovremeno jača opasnost od dezintegrativnih procesa. Nasuprot integracijama koje su u toku na konetinentu, mnogi separatistički i autonomaški manje ili više uticajni sve više dolaze do izražaja u nekim djelovima kontinenta.

Tradicionalno društva sa veoma izraženim razlikama između društvenih klasa, plodno su tlo podjelama po toj osnovi posebno ako se uzme u obzir u nekim zemljama i značajnu razliku u tom pogledu uzmeđu potomaka mnogobrojnih evropskih doseljenika u čijem posjedu se nalazi najveći dio bogatstava sa starosjedilačkim stanovništvom ili indiosima.

Nedavno razgovarajući o procesima i persektivama latinoameričog kontinenta jedna prijateljica koja dugo već živi tamo na pitanje kako bi najbolje onako sa terena i iz lične percepcije definisala razliku između „nas“ i „njih“ dobio sam zanimljiv odgovor: „ u osnovi oni su zemlje veoma jasno podijeljenih klasa dok smo mi zemlje radnika, seljaka, preduzetnika gdje se granice najčešće jedva i naziru

Iako nije savršena, u ovoj definiciji se može pronaći dosta osnova za razumjevanje jedne od osnovih linija društveih podjela u Latinskoj americi.

Stanovništvo u južnoameričkim zemljama je veoma raznovrsno i u zavisnosti od zemlje do zemlje variraju dominantne etničke grupe.

Procenat udjela stanovništva evropskog porijekla zavisi od zemlje do zemlje i procentualno je najveći u Argentini gdje je po nekim procjenama oko ili čak preko 90% potom idu Čile, Urugvaj pa onda svi ostali. Sa druge strane u na primjer Boliviji su Quechua, Ajmara i Guarani indiosi u dominantoj većini sa oko 55%, potom sljede zemlje kao što je Paragvaj sa 95% mestika populacije nastale mješanjem domicilnog stanovništva sa evropskim doseljenicima. Procenat meztika je prilično veliki u gotovo svim zemljama a posebno je izražen osim u Paragvaju u Peruu, Kolumbiji, Venezueli i Ekuadoru.

U posljednjih nekoliko godina osim serije izbora koji su za pobjednike imali uglavnom ljevičarske predsjednike širom Južne Amerike od Venezuele i trenutno najprepoznatljivije političke ličnosti u tom dijelu svijeta Uga Chaveza do predsjednice Cristine Kirchner u Argentini oči svjetske javnosti u značajnoj mjeri okrenute su ka Evu Moralesu novom bolivijskom predsjedniku inače Chavezovom savezniku i dešavanjima u toj zemlji inače prepoznatljivoj po veoma nestabilnim političkim prilikama.

Zanimljiv podatak je da je Bolivija do sada kroz svoju istoriju prošla kroz ukupno 189 državnih udara različitih vrsta ideoloških ciljeva, jačina, metoda i inflaciju od 23,500 % što je jedna od najvećih zabilježenih u istoriji čovječanstva. U isto vrijeme zemlja je jako bogata naftom i prirodnim gasom, a na njenoj teritoriji nalaze su druge po veličini rezerve gasa na kontinentu.

Dosta često se u medijima čuje komentar kako je Evo Morales prvi autohtoni pripadnik starosjedilačkih naroda izabran za predsjednika Bolivije što je zaista važan korak naprijed.

Međutim Bolivija je još dosta ranije u jednogodišnjem periodu od 1969 do 1970 imala predsejdnika koji je iako miješanog porijekla po raspoloživim podacima najvećim djelom bio potomak upravo Aymara indiosa, Juan José Torres González-a inače poznat i po tome što je bio  prvi ljevičarski predsjednik koji je prvo svrgnut vojnim udarom nakon godinu dana od strane pukovnika Huga Banzera kasnijeg dugogodišnjeg predsjednika, a nakon toga i bijega u Argentinu je likvidiran u Buenos Airesu 1976 godine za vrijeme operacije KONDOR čije su žrtve bili mnogi istaknuti ljevičarski lideri širom Južne Amerike.

Morales inače nekadašnji uzgajivač lista koke koji je svoju političku karijeru počeo upravo kao predsjednik federacije uzgajivača koke, a svoj politički uspon najviše duguje upravo borbi za prava uzgajuvača ove biljke korišćenje čijeg lista se upotrebljava u različite svrhe u ovoj zemlji kao sastavni dio tradicije starosjedilačkog stanovništva.

Nakon izbora Eva Morlesa za predsjednika i pokušaja nacionalizacije gasne industrije Bolivije počele su po raznim osnovama da se intenziviraju konfrontacije između istočnih pokrajni Beni, Pando, Santa Cruz i Tarija inače najbogatijih djelova Bolivije, te njihovih guvernera sa centralnim vlastima u La Pazu.

Dubina konflikta i podjela može se reći da vuče korijene još iz kolonijalnog vremena. Ne radi se samo o podjeli na bogate i siromašne, indiose, meztice i evropljane. Nezavisnom promatraču se više stvara utisak o tome da je problem u životnom konceptu, načinu gledanja na zajedničku budućnost i razvoj što sve opet ima duboke istorijske korijene danas oličene u veoma teško premostivim ideološkim razlikama. Međusobne optužbe su veoma teške i u konformntacijama posebno među ekstremistima sa obije strane se dosta često mogu čuti tonovi u tom smjeru koji su obojeni rasnom netrpeljivošću.

U čitavoj političkoj borbi i velikog pitanja hoće li sva dešavanja u Boliviji dovesti do stvaranja još jedne države u regionu izvire još jedan podatak interesantan za našu javnost.

Naime na strani autonomaša sa bogatog istoka veoma značajnu ako ne i presudnu političku ulogu ima “Komitet pro Santa Cruz”, moćno tijelo koje okuplja najuticajnije ljude u najvećoj i najbogatijoj pokrajni Santa Cruz-u.

Ono što je interesantno za našu javnost, a u medijima u Crnoj Gori još uvjek nije spominjano je to da je na čelu ovog komiteta čovjek čije ime je Branko Marinković. Puno ime ovog gospodina inače člana jedne od najbogatijih familija u tom dijelu svijta je Branko Goran Marinković Jovićević.

Branko je kako i sam kaže u mnogobrojnim intervjuima gdje se veoma često bave njegovim porijeklo i dosta rijetkim imenom za bolivijske prilike, Bolivijanac potomak Silvija Marinkovića Hrvata porijeklom sa Brača i Radile Jovićević Crnogorke koji su u Boliviju stigli krajem pedesetih godina prošlog vijeka.

Dosta svjetskih medija kao i onih u našem regionu objavilo je bografije ove neosporno veoma značajne političke ličnosti današnje Bolivije. Ono što je zanimljivo je to da se najmanje o tome govorilo upravo u Crnoj Gori iako gospodin Marinković uvjek gotovo jednako ističe porijeklo svoje majke kao i porijeklo svog oca.

Ono što je još zanimljivije je to da gosodin Marinković Jovićević nije jedini čovjek koji vodi porijeklo iz Crne Gore, a značajna je istorijska i politička ličnost u Boliviji.

Prije svih treba izdvojiti ime Andresa Selića, potomka iseljenika iz Morače Božidara Selića (Natalio Selich) koji je početkom prošlog vijeka preko Argentine stigao u Cochabambu gdje je tada bilo glavno sjedište i mjesto okupljanja emigranata sa naših prostora.

Upravo iz Cochabambre najveći dio njih je tokom pedesetih godina prešao da živi u Santa Cruz de la Sierra glavni grad današnje autonomaške pokrajne Santa Cruz.

Bolivijski pukovnik našeg porijekla Andres Selić je svjetskoj javnosti i istoričarima poznat po dvije stvari, učešću u hvatanju ikone gerilskih pokreta i Kubanske revolucije Ernesta Guevare zvanog Che.

Selić je bio taj koji je prvi ispitivao Chea nakon hvatanja i kasnije učestvovao u sahranjivanju ostataka. Godine 1971 nakon dolaska na vlast Huga Baznera Suareza kao jedan od glavnih vođa udara koji ga je doveo na vlast i svrgnuo ljevičarskog predsjednika Jose Torresa Gonzaleza postaje ministar unutrašnjih poslova Bolivije. Ubrzo potom kao veoma politički uticajan u desničarskim krugovima, sa još neoliko političkih saradnika biva optužen za pripremanje kontra udara, ubrzo potom na brutalan način biva likvidiran u svom ministarskom kabinetu.

Druga značajna politička ličnost osamdesetih godina u Boliviji je Andres Petricevich bivši ministar saobraćaja takođe porijeklom iz Crne Gore. Porodica Petricevich i danas ima značajan uticaj ekonomski i politički upravo u pokrajni Santa Cruz.

Još jedan visoki boliviski funkcioner bio je našeg porijekla, radi se o dugogodišnjem članu senata i ministaru odbrane Republike Bolivije dr. Jorge Otaševiću.

U Boliviji su značajna mjesta u društvu tokom posljednjih decenija zauzimale još mnoge porodice porijeklom iz Crne Gore, a među njima su porodice: Raznatovich, Otasevic, Selich, Kostich, Radonich, Radovich, Petricevich, Jovicevich, Dabetich i druge.