Antropologija
Arheologija
Arhitektura
Crnom Gorom
Dijaspora
Film / Pozorište
Humor, satira i karikatura
Istorija
Književnost
Likovna umjetnost
Muzika
Religija
Strip







 | Naslovna | O projektu | Saradnički program | Knjiga utisaka | Kontakt |


Ekskluzivno objavljujemo PRIKAZ CRNOGORSKE DIJASPORE U ARGENTINI I OKOLNIM ZEMLJAMA, koji je priredio poznati istrazivac crnogorske dijaspore - Gordan Stojovic.

Bilo kakvo preuzimanje i dalje objavljivanje ovog rada, bez prethodnog odobrenja autora, je strogo zabranjeno. Ukoliko zelite da kontaktirate autora ili imate neko pitanje ili sugestiju, molimo vas da nam se obratite putem kontakt formulara.


Gordan Stojović
CRNOGORSKA DIJASPORA U ARGENTINI I OKOLNIM ZEMLJAMA


__________________________________________________

- istorijski presjek
- najznačajnije kolonije
- brojnost, profil, nacionalna svijest i očuvanost
- značaj institucionalnog povezivanja sa matičnom zemljom
_________________________________________________

       Ova kratka studija nastala iz dugogodišnjeg rada ima za cilj da u najkraćim crtama informiše čitalačku publiku kao i stručnu javnost zainteresovanu za naše iseljeništvo u Južnoj Americi.
Već decenijama na žalost saznanja u Crnoj Gori vezana za našu najudaljeniju i najočuvaniju diasporu koja je to u pravom smislu te riječi se blago rečeno nalazi na nivou špekulacija, kafanskih prepričavanja i rijetko očuvanih porodičnih veza

Pokušao sam ovim tekstom da u najkraće moguće štiva sublimiram sve osnovne informacije koje će čitatelju obezbjediti nivo saznanja o ovom problematici dovoljan za njegovu kasniju nadgradnju i bolej razumjevanje značaja jačanja i obnavljanja veza sa našom diasporom u Južnoj Americi.


Gordan Stojović

 

Istorijski presjek

       Doseljavanje Crnogoraca u Južnu Ameriku bazično djelimo na četiri migratorna talasa:

1.
       -Prvi Crnogorci, najčešće iz primorskih krajeva ( Grbalj, Paštrovići, Boka, Krivošije itd.) počeli su stizati u Argentinu i zemlje Južne Amerike jos početkom 19 tog vijeka. (zabilježeni su neki slučajevi ranijih doseljavanja)
Ti prvi doseljenici su najvećim djelom bili pomorci i trgovci.

Ovaj period uslovno možemo nazvati periodom tzv. individualne emigracije, jer je mahom riječ o pojedincima ili manjim grupama.
Ovo razdoblje ujedno smatramo i prvim migratornim talasom.

2.
       -U većem broju Crnogorci u Južnu Ameriku počinju da dolaze osamdesetih godina 19 tog vijeka i u to vrijeme naseljavaju isključivo Buenos Aires i njegove lučke djelove. Tada se osnivaju i prva društva, najčešće zajedno sa doseljenicima iz Dalmacije (Hrvatske) i Slovenije.
Najstarije osnovano društvo koje je između ostalih okupljalo doseljenike iz Crne Gore osnovano je u Buenos Airesu 1880 godine i nosilo je naziv “Slavjansko Društvo Uzajamne Pomoći”, osnovali su ga uglavnom Hrvati i Crnogorci.
(Inače Južnosnovenska emigracija u čitavoj Južnoj Americi uglavnom je sastavljena od Hrvata 70%, Slovenaca 15%, Crnogoraca 10% i svih ostalih a od toga najviše Makedonaca pa onda Bošnjaka i Srba oko 5% sve skupa.)

* Zanimljivo je Albanci kao skupina gotovo da i ne postoje osim Albanaca iz Južne Italije, tzv. Arbreša koji su od samog dolaska najvećim dijelom (jedan do i dalje čuva Arbreš kulturni identitet) integrisani u Italijansku zajednicu koja je ujedno i pojedinačno najbrojnija od svih u Argentini.

Omasovljavanje doseljavanja Crnogoraca u Argentinu brodovima uglavnom iz Đenove počinje prvih godina 20 vijeka, npr. legalno ih 1904 ulazi ukupno 800, a ilegalno makar još 2 puta toliko cca. (gotovo svi oni koji bi pošli prema SAD a nisu imali pasoše ili ne bi prošli ljekarske kontrole na Elis Island-u (ostrvo naspram New Yorka koje je služilo kao baza za registraciju i primanje novih emigranata u USA, kao ne evidentirani na razne načine bi ulazili u Argentinu koja je imala značajno liberalnije imigracione zakone i znatno slabiju kontrolu ulaska u zemlju)

Ovaj možda i najjači emigracioni talas tokom kojeg se u Argentinu naselio oko 10 000 Crnogoraca cca. završava se krajem prvog svjetskog rata.
Tokom ove faze doseljavanja, začete su najveće kolonije, Dock Sud, Tandil, General Madariaga (sve tri se nalaze u provinciji Buenos Aires- Dock Sud je ujedno i stari lučki dio Buenos Airesa), Venado Tuerto ( nalazi se u provinciji Santa Fe), i La Montenegrina ( nalazi se u provinciji Ćako na sjeveru zemlje) u Argentini te moramo još pomenuti i malu koloniju od oko 50 porodica u Antafogasti u Čileu.
Stvaranjem nove države i gašenjem kraljevine Crne Gore završava se druga faza doseljavanja.

3.
       -Nakon 1918 godine u Argentinu počinju da dolaze grupe političkih emigranata iz Crne Gore, najvećim dijelom protivnici ujedinjenja, a i sam Krsto Popović boravi nekoliko godina najviše u Dock Sud-u i lutajući po našim kolonijamam u cilju jačanja svog pokreta.
Ubrzo pored političkih emigranata koji se rasipaju ne samo po čitavoj Argentini nego i u strahu od odmazdi mnogi odlaze i prema sjeveru Argentine, Boliviji, Peruu, Paragvaju i drugim zemljama, počinju da stižu usljed pogoršanja ekonomske situacije i sve veći broj ekonomnskih emigranata koji tada uglavnom odlaze u već formirane kolonije, a manji dio se zadržava u samom Buenos Airesu.
Treći talas emigracije nastavlja se sve do početka drugog svjetskog rata, iako u toku samog rata ima rijetkih pojedinačnih slučajeva doseljavanja u Južnu Ameriku, uglavnom iz trećih zemalja.

4.
       -Krajem drugog svijetskog rata u Argentinu dolazi značajna skupina pripadnika poraženog pokreta u ratu i drugih ideloških protivnika tadašnjeg sistema u Jugoslaviji, računa se da je iz Crne Gore uselilo oko 400 sveukupno u Argentinu i oko 200 u ostale zemlje, od čega najviše u Peru, Venecuelu i jedan manji broj u Mexico i Brazil.


Profil, nacionalna svijest i očuvanost

       Od svih navadenih migratornih talasa, predstavnici četvrtog su jedini kojih još uvjek ima živih u određenom broju (20 do 30 ljudi cca.).

       Iz trećeg talasa postoji samo još nekoliko ljudi u dubokoj starosti koji žive u kolonijama.
Ovaj podatak je značajan da bi se shvatila struktura današnjih Argentinaca Crnogorskog porijekla jer se danas radi gotovo samo o potomcima doseljenika, 2,3,4 ili čak i 5 generacije čija nacionalna svijest i svijest o porijeklu uglavnom zavisi od porodičnog vaspitanja i eventualnih veza sa rodbinom u matičnoj zemlji koje su najvećim djelom prekinute još za vrijeme drugog svijetskog rata.

       Osnovna razlika između Argentine i USA, kao dvije zemlje nastale na sličan način je to što i pored toga što su Argentinci veliki patriote i zaljubljenici u svoju zemlju, sam sistem od novih doseljenika nije po istoj matrici po kojoj je pravio Amerikance pravio i Argentince koji su i dalje na neki način nacija u procesu formiranja, i svaki Argentinac će reći kao prvo "ja sam Argentinac" ali će potom obavezno navesti i svoje etničko porijeklo. U Buenos Airesu ćete veoma često čuti šalu koja značajno oslikava tu vrstu dualizma koja postoji kod modernih Argentinaca, "svaki Argentinac kad gleda prema dolje gleda u svoju zemlju a kad gleda prema gore ne gleda prema nebu nego Evropi".
To je jedan od pozitivnih faktora koji su pomigli očuvanju svijesti o svom porijeklu i kulturnoj pripadnosti mnogih malih etničkih zajednica pa i Crnogorske.

       Sa druge strane imamo niz negativnih faktora kao što su veoma jak uticaj katoličke crkve kao dominantne u zemlji, velika miješanja sa drugim doseljenicima, zakoni o hispanizaciji imena novorođenoj djeci, višedecenijska "Jugoslovenizacija" i u posljednje vrijeme pojačan uticaj nekih djelova Crkve i diplomatskih krugova iz susjednih zemalja koji su na vrijeme prepoznali potencijal naše dijaspore u Argentini i dosta agresivno krenuli u kampanju konvertovanja naše dijaspore u svoju.

       Najveci broj, oko 60% svih potomaka Crnogorskih doseljenika danas su po raznim linijama formalno vjernici katoličke crkve, veoma mali broj njih su prektikanti tj. po inerciji sistema, uticaju okoline se tako opredjeljuju.

       U Buenos Airesu je to gotovo 90%, dok se u kolonijama u velikoj mjeri i dalje kod značajnog dijela potomaka doseljenika sačuvala pravoslavna tradicija, posebno u provinciji Ćako.


Grob ruskog popa Aleksandra Kovalenka
Na grobu pise:
Crnogorci posvecuju ovaj spomenik Aleksandru Kovalenku
Umrlom 1952 godine
Osvinaču Crnogorske Pravoslavne Crkve


       Što se tiče jezika, njega govori još veoma mali broj ljudi i to uglavnom u kolonijama. U čitavoj Argentini broj ljudi koji još uvjek govore i pišu jezikom predaka ne prelazi 500.

       Moram napomenuti, da se nacionalna svijet očuvala bez obzira na vjersku pripadnost i to je jedan veoma značajan pokazatelj kroz koji se mogu analizirati na razne načine i neki drugi istorijski procesi u Crnoj Gori koji nikakve veze nemaju sa Argentinom. Naime, postoji značajan broj potomaka Crnogorskih doseljenika koji su danas i sveštenici katoličke Crkve u Argentini, a sasvim jasno se deklarišu kao Argentinci Crnogorskog porijekla, mnogo je takvih primjera i u drugim zemljama latinske amerike, našoj javnosti možda najpoznatiji primjer poznatog umirovljenog argentinskog kardinala Ognjenovića.

       Procjene su da u čitavoj Argentini, a te procjene su radjene veoma ozbiljno na bazi anketa u kolonijama izvršenim tokom posljednjih 10 godina, na bazi telefonskih imenika i biračkih spiskova koji su upoređivani sa podatcima centra za migracije iz Buenos Airesa i drugih institucija koje se bave proučavanjem migracija u Argentinu, da u čitavoj zemlji živi nešto više od 30 000 potomaka naših iseljenika svih generacija.
Pored Argentine, ne smiju se zanemariti i okolne zemlje, gdje je naša emigracija uglavnom neorganizovana osim u Paragvaju gdje postoji veoma snažna organizacija koja okuplja sve značajnije porodice našeg porijekla, inače od velikog ugleda u toj zemlji.

       Za okolne zemlje ne postoji tačan podatak niti sam u istraživanjima do sada uspjeo da posebno obradim brojnost, ali cifre se na osnovu okvirnih procjena iz ličnih kontakata, telefonskih listinga i reemigracionih dokumenata kreću od oko 3000 u Urugvaju, cca. isto toliko u Čileu , 1000 u Peru-u, 1000 u Boliviji, 500 u Paragvaju, 300 u Venecueli i nepoznat broj, ali svakako značajan onih koji su se naselili širom Brazila, a najviše su skoncentrisani u području Sao Paola.


Kolonije

       Argentina koja zauzima gotovo istovjetnu površinu kao Evropa, sa brojem stanovnika gotovo identičnom jednoj Španiji u prošlosti je pružala veoma dobre uslove za nove doseljenike. Crnogorci su se kao i svi ostali doseljenici rasuli po čitavoj zemlji, moguće ih je naći u Andima, na krajnjem sjeveru zemlje kao i na samoj Ognjenoj Zemlji.
Ipak, sljedeći one prve koji su stigli i kretali se u grupama, najčešće na plemenskoj ili bratstveničkoj osnovi možemo reći da su za vrijeme doseljavanja oformili ukupno 5 značajnih kolonija od kojih danas još uvjek opstaju 4.


Dock Sud

       Kolonija u Dock Sud-u slavnom predgrađu Buenos Airesa je prva koja je osnovana. U tom kraju živio je najveći broj naših ljudi, budući da je to bila lučka i industrijska zona odmah po dolasku na novi kontinent to je bilo i mjesto gdje se najbrže dolazilo do posla.
Može se reći da se u to vrijeme značajan broj Crnogoraca u veoma kratkom vremenu uspjeo prilagoditi i snaći u veoma aktivnom životu rastuće argentinske metropole.
Kolonija je bila jako kompaktna i uglavnom se okupljala oko Ruske Crkve Svete Trojice locirane u četvrti San Telmo (ostalo je u tradiciji i do danas da u koliko je moguće jedan od svestenika u toj crkvi bude porijeklom Crnogorac).
Na zalost, u vrijeme dolaska na vlast porodice Peron, ovaj tada veoma napredni kvart doživljava svoju ekonomsku marginalizaciju tako da u kratkom periodu i većina Crnogoraca kao i ostali stanovnici se uglavnom sele u druge djelove grada. Može se reći da krajem tridesetih godina prošlog vijeka ova kolonija u organizacionom smislu prestaje da postoji iako i dan dans značajan broj potomaka naših iseljenika živi na području Dock Sud-a.

Najveći dio od oko cca.10 000 potomaka Crnogorskih iseljenika koji danas žive u Buenos Airesu potiču od onih doseljenika koji su nekad živjeli u Dock Sud-u, a ostatak su reemigranti iz kolonija ili drugih gradova pristigli u glavni grad u potrazi za poslom ili školovanjem.

Važno je napomenuti da je značaj kolonije u Dock Sudu najveći u tome što je predstavljao prve začetke građanske klase u našoj dijaspori uopšte, koja je uglavnom poticala iz ruralnih predjela. Mnogi tamo doseljeni Crnogorci koji su u početku bili najčešće lučki radnici radom i trudom postajali su sitniji i krupniji preduzetnici i na taj način postavljali temelje jednoj novoj građanskoj klasi u našoj dijaspori, istovremeno sličan proces se odvija i u San Francisku u USA, ali kao što već pomenuh negativnim globalnim i prije svega lokalnim ekonomskim trendovima ko i samim padom Crne Gore kao države začete građanske elite u diaspori nijesu doživjele period istinskog prosperiteta koji bi možda u kasnijim godinama poslužio kao kumulus nekim drugim idejama, pokretima i snagama u samoj Crnoj Gori.


General Madariaga

       Nalazi se na oko 500 km južno od centra Buenos Airesa, takođe u provinciji Buenos Aires, svega 40 km od grada Pinamar danas najekskluzivnijeg ljetovališta u Argentini. Kolonija je nastala početkom 20 vijeka i zahvaljujući svom poljoprivrednom karakteru (najvećim dijelom uzgoj stoke), ostala je do dan danas kompaktna sa oko 150 porodica našeg porijekla koje danas tamo žive, kako u samom gradu tako i u okolnim farmama i selima.
Sadašnji gradonačelnik zove se Juan Knežević i on je takođe našeg porijekla.
U samom gradu postoji dom koji su sagradili naši doseljenici i on je posvećen Petru II Petroviću Njegošu, iako se u njemu okupljaju samo Crnogorci dom i lokalno društvo i dalje nosi naziv Jugoslovensko.


Tandil

       Tandil je ujedno i najstarija kolonija u unutrašnjosti Argentine koja je nastala na samom početku 20 vijeka. Prvi pristigli Crnogorci radili su u kamenolomima u okolini grada. Danas u Tandilu i široj okolini živi oko 100 porodica našeg porijekla. Sadašnja zajednica je jako slabo organizovana, ali još uvjek posjeduju dom koji poput onog u General Madarijagi i dalje po inerciji nosi naziv "Jugoslovenski" i pored toga što se tamo već decenijama okupljaju samo Crnogorci.


Venado Tuerto

       Venado Tuerto se nalazi u provinciji Santa Fe. Po strukturi kolonija je veoma slična onoj u General Madariagi, sa tim što na nešto širem području živi oko 250 porodica našeg porijekla, a farme na kojima žive su veoma često udaljene jedna od druge i po 50 km.
U samom gradu članovi naše zajednice, predvođeni Danilom Kilibardom 1980 godine sagradili su crkvu Svetog Arhangel Mihaila.
Ova zajednica budući da je rijetko obilažena od bilo koga, gotovo da više i nije organizovana. Veliki broj potomaka naših doseljenika živi širom ove provincije u velikim prostranstvima pampa, a najviše su skoncentrisani u glavnom gradu Rosariu.





Saobraćajni znak koji označava skreanje za La Montenegrinu


La Montenegrina

       La Montenegrina je najpoznatija i najveća kolonija i za nju se može reći da je istinska Crna Gora u malom.






Spomenik osnivačima crnogorske kolonije u Ćaku " La Montenegrina"


Kada se govori o La Montenegrini mora se napomenuti da ona nije jedina naša kolonija u Ćaku, tu ih je još mnogo, ali je svakako najznačajnija i najveća.



Na njenoj teritoriji se nalazi veliki dom "Durmitor" a u Machagay koji je udaljen oko 50km od Montenegrine se nalazi i crkva Svetog Nikole.


Sadašnji izgled doma "Durmitor"


Crkva Svetog Nikole


Unutrašnjost crkve Svetog Nikole


Katalina Milović crnogorska spisateljica iz Argentine, Drago Mićunović
predstavnik Crnogorskog Društva "Kralj Nikola Prvi" iz grada Roque Seanz Pena Ćako
i kandidat čitave Crnogorske zajednice u Ćaku za počasnog konzula Republike Crne Gore
u provinciji Ćako i Dara Nikčević čuvar crkve Svetog Nikole u Machagai, Ćako


U čitavoj provinciji kao i okolnim provincijama (Formosa, Missiones itd) živi veliki broj potomaka naših doseljenika koji dostiže cifru i od preko 10 000.

Sadašnji Guverner provincije izabran na izborima u Oktobru 2007 godine kao predstavnik peronostičke partije je potomak crnogorskih doseljenika Jorge Milton Capitanich Popovich.


Predlozi u cilju što efikasnijeg povezivanja i djelovanja, perspektive

       Prije svega moram istaći da se u Argentini nalazi posljednji dio ( brojčano ništa manji od onoga u USA, samo izolovaniji, slabije povezam, udaljeniji i siromašniji ) naše stare diaspore koji se nije utopio..

Dakle Crnogorci u Argentini su ostali van jakog uticaja višedecenijske asimilacije koja je gotovo u potpunosti apsorbovala najviše putem raznih asimilatorskih organizacija, našu staru diasporu u USA, Kanadi, Australiji itd. koja je zahvaljujući tome instrumentalizovana i danas čini osnovu logističke, propagandne i finansijske podrške interesima države iz koje ne vode porijeklo u tim zemljama, a najčešće posebno od obnavljanja samostalnosti otvoreno u mnogim situacijama radi protiv interesa Crne Gore.



Danas te iste strukture žele da iskoriste našu logističku i potencijalnu logističku mrežu u Južnoj Americi za svoje interese u budućnosti. Jer mi nista ne radimo na izgradnji istih, ocuvanu niti ulazemo bilo kakav napor ili pokazujemo brigu.

       Ono što je u krajnju ruku tužno i što u najgorem mogucem svijetlu oslikava današnji odnost države prema dijaspori u Južnoj Americi, a na neki načik kroz to i dijaspore u cijelosti je činjenica da od Juna 2006 godine od kada je posljednji Ambasador SiCG u Argentini gospodin Ivan Saveljić napustio Buenos Aires, se zvanična Crna Gora tj. njeni organi ni na koji način nijesu obratili direktno ili pokazali bilo kakvu vrstu pažnje ili brige za brojne potomke naših doseljenika u Južnoj Americi.
U periodu odmah nakon referenduma desio se i jedan paradoks isključivo zbog nespremnosti i ne posjadovanja elementarnog poznavanja situacije od strane organa CG u to vrijeme, od tri počasna konzula SiCG koji su porijeklom Crnogorci, dva su se dobrovoljno odlučili da postanu počasni konzuli Republike Srbije, države čija je sveukupna dijaspora u Argentini brojčano gotovo zanemarljiva.
Da stvar bude još tužnija jedini počasni konzul koji je ostao vjeran Crnoj Gori, bivši počasni konzul SiCG u Rozariju koji je odbio svoj novi angažman, do dan danas mu se niko nije ni zahvalio što je ostao vjeran zemlji kojoj potiče.

       A Crna Gora do danas nije imenovala nikoga, nakon skoro dvije godine od izglasavanja nezavisnosti 30.000 ljudi našeg porijekla su prepušteni sami sebi, volji i nevolji drugih.


Gordan Stojović na večeri sa potomcima Crnogoraca u Buenos Airesu

       Nije li ovo dovolja opomena onim ljudima koji se zaista pitaju i koji odlučuju u ovoj zemlji da moraju preduzeti neke radikalnije mjere i skloniti nekompetentne kadrove, te privući i motivisati one ljude koji znaju i hoće da rade svoj posao na dobrobit svih nas, tj Crne Gore uopšte.

       Ne smijemo dozvoliti da naša prirodna logistička i lobiostička mreža u Južnoj Americi kontinentu koji ima sve značajniji uticaj u globalnim razmjerama, da uticaj poznatih političara poput na primjer dr Danila Kilibarde, guvernera Jorgea Capitanicha, Juana Garivota (Gazivoda), Juana Knezevicha i mnogih drugih bude iskorišten od strane bilo koga drugog.


Nekadašnji senator Jorge Capitanich a sadašnji guverner Provincije Ćako,
na sastanku sa Gordanom Stojovicem i Juan Carlosom Lakovićem

       U pitanju je samo volja ljudi koji odlučuju da na mjesta gde se nalaze nekomptentni kadrovi koji ne znaju svoj posao, dodju oni koji znaju i žele da rade. Ovim bi dobitak društva u cjelini bio ogroman.

       -Naša diaspora u Argentini i Južnoj Americi uopšte je posljednje ostrvo u tom smislu i njeno očuvanje te ulaganje u masovno i trajno povezivanje sa Crnom Gorom može sa jedne strane napraviti pozitivan odjek u drugim krajevima svijeta i djelovati kao motivacioni faktor onim ljudima koji se već nalaze u strukturama koji su u službi drugih država da se počnu okretati prema Crnoj Gori. Takvi primjeri već postoje, i ovako nešto bi ih dodatno motivisalo. A pozitivne refleksije na Crnu Goru u tom smislu su takodje nemjerljivo velike.