Antropologija
Arheologija
Arhitektura
Crnom Gorom
Dijaspora
Film / Pozorište
Humor, satira i karikatura
Istorija
Književnost
Likovna umjetnost
Muzika
Religija
Strip







 | Naslovna | O projektu | Saradnički program | Knjiga utisaka | Kontakt |




Žarko Vujović
Porodične kuće Đukanovića, Vučekovića i Vujovića
na Cetinju u sjenci poznatih spomenika

Zapuštene, a čuvaju sjaj

U sjenci mnogo poznatijih i nesumnjivo značajnijih istorijskih spomenika u crnogorskoj prijestonici, tri cetinjske palate jedna do druge već skoro čitav jedan vijek ''žive'' svoj život, gotovo neprimjetno dijeleći sudbinu grada. Izgrađene u vrijeme kralja Nikole, porodične kuće Đukanovića, Vučekovića i Vujovića označavale su početak formiranja građanskog društva i bile simbol onoga što se, s pravom smatralo građanskim Cetinjem

Ipak, najveća vrijednost ovih građevina svakako su njihova arhitektonska rješenja, zahvaljujući čemu je dio Njegoševe ulice sa ''kvadratnom kućom'' Vukotića, palatom Đukanovića nazvanom ''četiri godišnja doba'' ili kućom Vujovića možda i najubjedljiviji dokaz da je Evropa nekad zaista ''stanovala'' ovdje. Neposredno uz ova tri dragulja domaćeg graditeljstva nalaze se i zgrada nekadašnjeg francuskog poslanstva, zatim Lepetićeva kuća u kojoj je bila smještena Crnogorska banka i koja stilom neodoljivo podsjeća na elitne kotorske palate, kao i nedavno otvorena rezidencija predsjednika Republike. Zbog toga ovaj dio prijestonice predstavlja svojevrsnu smotru različitih građevinskih stilova i epoha koje su ''dodirnule'' i Crnu Goru.
- Specifičan urbani ambijent Cetinja stvaran je vjekovima, da bi svoju evropsku prepoznatljivost dobio tokom duge vladavine knjaza i kralja Nikole. Pored čuvenih reprezentativnih građevina, kao što su Manastir, Biljarda, Vladin dom, Plavi dvorac, Dvor, Zetski dom ili zgrade ambasada, na Cetinju postoji i niz šarmantnih javnih i stambenih građevina, vanredno uklopljenih u gradsku urbanu strukturu- kaže istoričar umjetnosti Aleksandar-Saša Čilikov.
Prva od tri porodične palate na Cetinju bila je kuća Đukanovića, izgrađena 1910.godine u vrijeme kada je građanski stalež davao pečat životu u prijestonici. Prema projektu građevinskog inžinjera i predsjednika Državnog savjeta Kraljevine Crne Gore Marka Đukanovića ''nikla'' je jedna od najmarkantnijih i najljepših cetinjskih stambenih zgrada.
- Koncipirana je u neorenesansnom stilu usred hortikulturom kultivisanog dvorišta, na čijem su pročelju, ispred ulaznog trijema, postavljene skulpture koje simbolizuju četiri godišnja doba- opisuje Čilikov zdanje čija izgradnja nagovještava prekretnicu u do tada jednoličnoj arhitekturi crnogorske prijestonice.
Ipak, pravu revoluciju u graditeljstvu predstavlja palata porodice Vukotić, poznata ''kvadratna kuća'', izgrađena iste godine kada i kuća ''četiri godišnja doba''. Palata Vukotića je prema projektu inžinjera Jovana Maguljanija građena od armiranog betona svega nekoliko godina po uvođenju ovog modernog građevinskog materijala.
- Ovaj objekat ili 'kvadratna kuća', kako su je zbog njenog oblika prozvali Cetinjani, predstavlja jedan od najbriljantnijih primjera građenja u kubističkom stilu na nekadašnjim jugoslovenskim prostorima- smatra istoričar umjetnosti Čilikov.
Treća u nizu porodičnih kuća je palata Vujovića koju je prema svom projektu između dva svjetska rata izgradio samouki umjetnik Blažo Vujović. Ona se svojim neorenesansnim i neogotičkim elementima ubraja među najdragocjenije primjere prefinjene arhitekture porodičnog doma.
Vrijeme međutim čini svoje pa su cetinjske palate, koje svaka na svoj način svjedoče o ''budenbrokovskim'' usponima i padovima svojih prvih vlasnika i uopšte crnogorskog građanskog društva, danas izgubile podosta od svog nekadašnjeg sjaja.
- Svi ovi objekti, naravno uz jednako vrijedna zdanja poput Lepetićeve kuće ili kuće Vučekovića, predstavljali su statusne simbole gradske atmosfere evropskog tipa i izvanredno su se uklapale u specifični cetinjski ambijent. Na našu sramotu i bruku, malo ko o njima vodi računa, o čemu govori i činjenica da čuvena Lokanda kao jedan od prvih simbola građanskog Cetinja, nepotrebno srušena poslije zemljotresa 1979. godine, još nije rekonstruisana i pored odavno urađenog projekta - zaključuje Aleksandar Čilikov.
Na sreću, palate ''četiri godišnja doba'' ili ''kvadratna kuća'' neće, valjda, doživjeti sudbinu Lokande koja još postoji samo u anegdotama o poznatim piscima ili diplomatama, iako su bez odgovarajuće sanacije osuđene na postepeno propadanje. No, možda je i to bolje nego da se, poput nekih drugih starih cetinjskih zgrada, ''obnavljaju'' eloksiranom bravarijom.


Republika, 31. 12. 2005.