|
|
|
|
G. Radović POSLJEDNJA GOZBA LOVAČKE SKUPINE U CRVENOJ STIJENI Pećina Crvena stijena se nalazi iznad lijeve obale rijeke Trebišnjice, danas Bilećkog jezera, u neposrednoj blizini sela Petovića, na samoj granici Crne Gore sa Hercegovinom. Ime je dobila po okomitim stijenama koje se uzdižu iznad nje, a koje su prevučene crvenom patinom koja je najvjerovatnije nastala usled tzv. suvog patiniranja krečnjaka. Pećina se nalazi na oko 700 metara nadmorske visine i okrenuta je prema jugu. Njen otvor je širine 24 metra, visine oko 25 metara i dubine u osnovi oko 15 metara. Mjesto na kojem se pećina nalazi, blizina vode, mogućnost bogatog ulova kao i bogati majdani kamena potrebnog za izradu alatki pružalo je odlične uslove za život paleolitskog čovjeka. Arheološka istraživanja na Crvenoj stijeni su počela još 1954. godine, kada je lokalitet otkriven, i trajala su do 1964. godine. Za razliku od većine paleolitskih lokaliteta koji su usled klimatskih promjena doživjeli eroziju kulturnih slojeva u Crvenoj stijeni se srećemo sa izvanrednim fenomenom: od trećeg ledenog doba, tzv. Risglacijala, u pećini nije došlo do erozije, već je kulturna zaostavština ostala netaknuta do danas, pećina je konzervirala sve što je u njoj deponovano. Dešavalo se prilikom iskopavanja da se iz ognjišta neandertalskih ljudi starih preko 100.000 godina osećao miris vlažnog pepela ili su kosti preostale od posljednje gozbe neke lovačke skupine ostale na svom mjestu do trenutka kada su postale predmet interesovanja arheologa. Istraživanja su otkrila kulturni depozit debljine 20, 30 metara, koji je uz lokalitet El Castillo u Španiji najdublji u Evropi, u kome je na osnovu različite strukture, boje, sastava i sadržaja izdvojen 31 različit kulturni sloj. Slojevi od DžDžDžI do DžDžVI pripadaju kulturama koje prethode srednjem paleolitu, odnosno premusterijenu, u rasponu slojeva od DžDžIV do DžII prepoznaje se musterijen (srednji paleolit) u najširem smislu riječi. U sloju DžIII zatečen je musterijen sa nazupčenim sječivima koji je poznat na širem evropskom području i za čije obilježavanje se koristi izraz "nazupčeni musterijen". Slojevi od Dž do V pripadaju mlađem paleolitu, sloj IV mezolitu,slojevi III i II neolitu dok sloj I pripada metalnom dobu. Arheološki materijal pronađen u Crvenoj stijeni sačinjavaju uglavnom kamene alatke različitih tipova i oblika. Samo su u slojevima koji pripadaju mezolitu i neolitu pronađene alatke napravljene od kosti a u slojevima III, II i I pronađeni su ostaci keramičkih sudova. Pored ogromnog broja nalaza koštanih alatki Crvena stijena je i nalazište sa najvećim brojem pronađenih ostataka kostiju izumrlih životinja iz perioda kvartara u jugoistočnoj Evropi. Istraživanjem su utvrđeni ostaci oko 60 rodova, vrsta i podvrsta raznih životinja koje su u jednom veoma dugom vremenskom periodu živjele na prostoru današnje Crne Gore. Istraživanja su pokazala da je život na lokalitetu Crvena stijena započeo prije više od 100.000 godina, a da je pećina napuštena negdje oko 1500. godina prije nove ere. Na osnovu geoloških činjenica slojevi od DžDžDžI do DžDžV pripadaju krugu trećeg ledenog doba (ris-glacijala), sloj DžDžIV smatra se sedimentom iz trećeg međuledenog doba (ris-virm-interglacijala), dok slojevi od DžDžIII do V pripadaju četvrtom ledenom dobu (virm-glacijalu). Značaj lokaliteta Crvena stijena je mnogostruk i on se može posmatrati sa aspekta arheologije, geologije, paleontologije i drugih naučnih disciplina i kao takav, bez sumnje predstravlja jedno od najznačajnijih staništa pračovjeka na svijetu. |