Antropologija
Arheologija
Arhitektura
Crnom Gorom
Dijaspora
Film / Pozorište
Humor, satira i karikatura
Istorija
Književnost
Likovna umjetnost
Muzika
Religija
Strip


 | Naslovna | O projektu | Saradnički program | Knjiga utisaka | Kontakt |




G. Radović
PEĆINA ODMUT


Jedan od najkompletnije istraženih lokaliteta u Crnoj Gori je pećina Odmut - lokalitet koji se prije građenja akumulacionog jezera u Pivi nalazio tri kilometara od starih Plužana. Pećina se nalazi na samom ušću rijeke Vrbice u Pivu. Širina otvora pećine u osnovi iznosi 20 metara, a visina 14 metara. Od otvora prema dnu pećina se levkasto sužava i na udaljenosti od 11 metara prelazi u kanal širine 2,30 do 2,50 metara.
Arheološka istraživanja koja su vršena od 1972. do 1975. godine, pokazala su da je čovjek ovo pećinsko stanište naseljavao, povremeno ili stalno, u dugom vremenskom periodu između 8300 i 1800 godina prije nove ere. Dvije rijeke koje protiču u blizini pećine koje su prebogate ribom, kao i guste šume pune raznovrsne divljači, pružile su optimalne uslove da jedna manja ljudska zajednica opstane na ovom prostoru u tako dugom vremenskom periodu.

U kulturnom sloju prosječne debljine oko 4 metra izdvojeno je sedam stratuma (slojeva) od kojih najstariji pripada srednjem kamenom dobu - mezolitu, a poslednji ranom bronzanom dobu.

Najstariji sloj (Odmut I), debljine 1,50 metara leži na aluvijalno-eolskim nanosima i žutom bojom i lesolikom strukturom jasno se odvaja od mlađih slojeva (Odmut II-VII) koji se sastoje od mrke rastresite zemlje izmiješane sa većom količinom gara, pepela i izlomljenog kamena. U sloju Odmut I pronađene su isključivo kosti divljih životinja (kozoroga, jelena, medvjeda, divljih svinja, srna i dr.) što nam ukazuje da su se prve generacije stanovnika Pive bavile lovačko- sakupljačkom privredom.

Među kamenim oruđem sloja Odmut I, izrađivanim pretežno od zelenkastog rožnjaka ili sivkastog kamena, može se izdvojiti pet osnovnih vrsta: noževi strugači, strugalice, šiljci i tzv. geometrijski mikroliti.

Harpuni od jelenjeg roga daju osoben pečat najstarijoj kulturi pećine Odmut. U sloju I nađeno je 56 cijelih i fragmentovanih harpuna. Uočavaju se dva osnovna oblika: pljosnati harpuni (52 primjerka) i cilindrični harpuni (četiri primjerka). Svi harpuni su jednoredni tj. sa jednim ili dva zupca na jednoj strani. Pljosnati harpuni imaju redovno jednu ili dvije rupice za vezivanje užeta koje su uvjek perforirane u korijenu zupca.

Metodom mjerenja izotopa radio aktivnog ugljenika (C14) utvrđeno je da sloj Odmut I pripada razdoblju između 8300 i 5200 godina prije nove ere.

Najstarija kultura Pive, zastupljena u sloju Odmut I, ima sve karakteristike kulture srednjeg kamenog doba - mezolita. Alatke od okresanog kamena slične su oruđima iz Crvene stijene, dok predmeti od kosti i zuba divlje svinje i harpuni od jelenjeg roga imaju sasvim posebne oblike koji se ne srijeću ni u jednoj mezolitskoj kulturi Balkanskog poluostrva. Pljosnati i cilindrični harpuni iz sloja Odmut I mogu se povezati jedino sa harpunima iz azilijenske kulture jugozapadne i zapadne Evrope.

Arheološki nalazi iz sloja Odmut II - glineno posuđe, uglačane kamene alatke i kosti pripitomljenih životinja (ovca, koza, goveče), pokazuju koliko je kultura Pive doživjela dubok preobražaj oko 5200. godine prije nove ere.

Kultura koja je zastupljena u sloju Odmut II pripada starijoj fazi mlađeg kamenog doba (stariji neolit). Metodom C14 nalazi pronađeni u sloju Odmut II datirani su u period između 5200 i 4900 godina prije nove ere.

Arheološki materijal pronađen u sledeća tri sloja (Odmut II-V) potvrđuje jednu dužu etapu kulturnog razvitka u oblasti Pive čije je trajanje, metodom C14, određeno u vrijeme između 4900 i 2500 godina prije nove ere. U ovom periodu pećina Odmut više nije stalno boravište, već povremeno sezonsko stanište vrsnih pastira i lovaca. Uz mnoge fragmente keramičkog posuđa (monohromne, neukrašene zdjele i lonci) u ovim slojevima nađen je veliki broj kamenih sjekira i strelica od kamena.

Kultura Odmut III-V srodna je međuneolitskoj kulturi srpskog Podunavlja (vinčanska kultura) i južnog Jadrana (danilska i hvarska kultura). Poslednje razdoblje u ranoj istoriji Pive vezano je za slojeve Odmut VI-VII, datiranih, metodom C14, između 2500 i 1800 godina prije nove ere čija kultura označava potpuni prekid s lokalnim tradicijama. Ona je stranog porijekla, odnosno vezana je za nomade koji su se u prvim stoljećima trećeg milenijuma stare ere pokrenuli iz južno ruskih stepa i oko 2500 godine prije nove ere stigli do jezgra balkanskog poluostrva. Njihova keramika se razlikuje od one iz prethodnih slojeva, izrađivana je od neprečišćene zemlje i redovno je loše pečena. Ostaci faune pokazuju da su žitelji Odmuta u ovo vrijeme posjedovali velika stada sitne stoke i da su lovili divlje svinje, medvjede, dabrove i zečeve.
Pećina Odmut je napuštena oko 1800 godina prije nove ere. Živim etno-kulturnim kretanjima u oblasti Pive su prenesena nova znanja i vještine. Pridošli stanovnici su poznavali vrijednosti novih sirovina - bakra, zlata, srebra. Sa oružjem od metala vrsni pastiri brzo su postali hrabri ratnici, napustili su pećine i zaklone ispod stijena i podigli prva naselja u drugim područjima Pive.