|
|
|
|
G. Radović NEKROPOLE ANTIČKE DUKLJE Interesovanje evropske naučne javnosti za proučavanje ostataka antičkog grada Duklje seže još u drugu polovinu XIX vijeka. Taj interes je još jače izražen nakon objavljivanja "Podgoričke čaše" 1879. godine. Prvi opis grada i njegovih nekropola dao je Francuski konzul Priko de Sent-Meri koji je 1879. godine, posjetio Duklju. U svom izvještaju on opisuje, pored arhitekture, i trideset tumula koji se nalaze u okviru gradskih bedema. U jednom od njih on je otkrio grob pokriven opekama u kome su bila dva skeleta sa mačem, staklenom bocom i velikim staklenim tanjirom kao grobnim prilozima. Kraj XIX vijeka je donio intenzivnija istraživanja na Duklji koja su radili Ruski naučnik Rovinski 1890/1892. godine, zatim Munro 1893. godine, da bi Pjero Stikoti sistematizovao sva do tadašnja istraživanja u monografiji"Rimski grad Doclea u Crnoj Gori" iz 1913. godine. U toku arheoloških iskopavanja vršenih u periodu od 1959. do 1962. godine na prostoru lokaliteta antičke Duklje istražena je jugoistočna i zapadna nekropola. Na prostoru jugoistočne nekropole, koja se nalazi na najvišoj od tri terase u naselju Zagorič i koja je zahvatala prostor od oko 4000 kvadratnih metara, otkriveno je ukupno 351 grob od kojih 226 sa kremiranim (spaljenim) pokojnikom i 125 sa inhumiranim (skeletno sahranjenim) pokojnikom. Po broju i vrsti grobnih priloga, grobovi na Duklji se mogu svrstati u dvije osnovne vrste; prilozi koji su zajedno sa pokojnikom spaljeni na lomači i prilozi koji su stavljeni u grob poslije prenošenja ostataka lomače. Prvoj grupi pripadaju obično oni predmeti koji su bili lična svojina pokojnika, odnosno oni predmeti koji su se u momentu spaljivanja nalazili na njemu (odjeća, nakit) ili uz njega (bočice za miris, oružje). Drugu grupu karakterišu predmeti koji su se koristili u svakodnevnom životu (čaše, staklene i keramičke posude, muzički instrumenti, toaletni pribor, ratnička oprema). Najveći dio predmeta koji su pronađeni u grobovima jugoistočne nekropole izrađen je u nekoj od radionica širom carstva što govori o živoj trgovini koja je trajala od početka I vijeka do sredine IV vijeka. Prema materijalu od kojeg su izrađeni predmeti se mogu podijeliti u tri grupe: predmeti od stakla, predmeti od keramike i predmeti od metala, kosti i staklene paste Predmeti od stakla su najčešće prilog u grobovima sa jugoistočne nekropole. Prema obliku mogu se podijeliti na sudove za držanje tečnosti (boce), za izlivanje tečnosti (krčazi), za piće (čaše i pehari), za držanje hrane (zdjele i tanjiri), za čuvanje mirisa i ulja (balsamarijumi, unguentarijumi, toaletne bočice), za smještaj ostataka spaljenih pokojnika (urne), i sudovi nejasne namjene. Sem jednog izuzetka svi predmeti od stakla rađeni su tehnikom izduvavanja. Za razliku od staklenih predmeta na jugoistočnoj nekropoli Duklje nađen je relativno mali broj keramičkih predmeta. Prema obliku i funkciji oni se mogu razvrstati na: krčage, lončiće, pehare, zdjele, tanjire, amfore, urne i lampe. Od navedenih keramičkih vrsta, u grobovima, spaljenih pokojnika nalažene su urne, pehari, lončići i amfore, dok su krčazi, zdjele i tanjiri nalaženi isključivo u skeletnim grobovima. Svi predmeti od keramike, osim urni, korišćeni su u svakodnevnom životu. Jedan broj primeraka ukrašen je barbotinom, žigosanjem i slikanjem, dok je samo jedan pehar sa reljefom izrađen u kalupu. Na nekropoli su najčešći grobovi sa keramičkim urnama u koje su polagani ostaci pokojnika sa lomače i potom spuštani u kružnu jamu sa popločanim dnom i kamenim vijencem oko urne. U njima se skoro redovno, uz ostale priloge nalaze i rimski bronzani novčići na osnovu kojih se sa sigurnošću datiraju u I i II vijek nove ere. Najstariji grobovi (I vijek), često su raspoređeni u manjim ili višim ograđenim prostorima. Grobovi III vijeka su u pravilnim redovima, na skoro pravilnom međusobnom rastojanju, dok se oni grobovi iz IV vijeka ukopavaju bez određenog reda, što je svakako posledica promijenjenih etničkih i socijalno- ekonomskih odnosa u ovom vijeku. |