|
|
|
|
Novak Adžić: IRCI I CRNOGORCI Motivacija i inspiracija za svoj istorijsko-politicki esej o Ircima i Crnogorcima javila mi se, u presudnom smislu, ne krijem to priznati, citajuci poetska, knjizevna djela irskog velikana Viljema Batlera Jejtsa i crnogorskog nacionalnog i knjizevnog barda i bastadura Jevrema Brkovica. Kao Crnogorcu ispod Lovcena i Orlova Krsa, kao independisti podno vrela Ivana Crnojevica, svoju pasiju prema lirskoj poeziji izgradjivao sam posvemasno na djelima Viljema Batlera Jejtsa i Jevrema Brkovica. Ono sto me kod njih impresioniralo je i nacionalna simbolika njihovih djela. Irska je u najljepsem znacenju ovjekovjecena i u djelima Jejtsa, a Crna Gora je svoje savremeno mjesto pod suncem u pravom, osvijescenom i zrelom smislu ugledala i kroz djela Jevrema Brkovica. Srodnost Iraca i Crnogoraca s punim pravom i osnovom se moze traziti i u slicnosti tema Jejtsove i Brkoviceve poezije. Za slovo o slicnosti sudbine Iraca i Crnogoraca dobio sam podstrek, ne samo u istoriografiji ili knjizevnosti, vec u i kinematografiji i filmskim ostvarenjima, poput igranog filma, koji uvjerljivo govori o borbi, sudbini, mukama i tragicnom kraju irskog revolucionara, patriote i independiste Majkl Kolinsa, koji se zove »MAJKL KOLINS«, a kojeg je rezirao Neil Jordan, sa Lajam Nisenom (Liam Neesen) u glavnoj ulozi. Ne mogu reci da na moju sklonost ka proucavanju i pokusaju eksplikacije irsko-crnogorske istorijske analogije, fenomenologije i sudbine nije uticalo ni filmsko ostvarenje rezisera irskog porijekla Dejvida Lina »Rajanova kci«, ali prelomni trenutci u mom opredjeljenju da se posvetim onome sto cini slicnim Irce i Crnogorce bio je moj boravak u Njujorku prije par godina i redovni ulazak u Katedralu Svetog Patrika na Menhetnu i ili neizostavno iscitavanje »Kule« Viljema Batlera Jejtsa i djela »Komitske balade«, »Monigreni« i »Pjesnik ili Hamlet u progonstvu« Jevrema Brkovica. Posebno nadahnuce za svoj esej o Ircima i Crnogorcima dobio sam iscitavajuci, razumijevajuci, percipirajuci i analizirajuci poetska ostvarenja Viljema Batlera Jejtsa i Jevrema Brkovica. U ovom tekstu osvrnucu se na srodnost Iraca i Crnogoraca, sa stanovista njihove povezanosti u istorijskoj sudbini i pripadnistvu irskom ili crnogorskom bogu Rata ili, pozivajuci u pomoc rimsku mitologiju, njihovoj srodnosti u sazvjezdju boga Marsa. Razumije se, nema to nikakve veze sa politeizmom ili paganstvom, vec ovo slovo zbori o njihovoj srodnosti, kao dominantno hriscanskih naroda i nacija, u visevjekovnoj ratnickoj borbi i tradiciji da steknu, odbrane i potvrde svoju etnicku, drzavnu i nacionalnu slobodu i cast. Irci i Crnogorci - nacije su spartanskog duha, naravi i karaktera. Svoju zilavost i teznju za slobodom ostvarivali su vjekovima, kroz ogromne napore i zrtve, prkoseci mnogo mocnijima od sebe. Stranice svoje istorije i Irci i Crnogorci ispisivali su svojom krvlju na stotinama bojista i svojim stvaralastvom ugraviranim na mnogobrojnim kulturno-civilizacijskim gravurama i ispisanim na vjecitim pergamentima, koju su uvjerljivo svjedocanstvo o njihovom trajanju, casti, ponosu, slobodi, identitetu i integritetu. Irci, narod keltskog porijekla nekoliko stoljeca bili su organizovani tako da je osnovu njihovog drustevnog zivota cinilo pleme. Irska plemena potom su se grupisala u pet velikih plemenskih saveza, na cijem su celu bili kraljevi, koji su se vremenom pokoravali vrhovnom kralju cijele Irske, cije je sjediste bilo u Tari. Medjutim, samostalnost ili partikularizam irskih plemena bili su veoma snazni, u vrijeme kada su Irci od strane misionara Svetog Patrika primili hriscanstvo. Najstarija crnogorska drzava Duklja, nastala na prostoru rimske Prevalitane, od sredine X vijeka konstituise se kao drzava u knezevskom obliku vladavine. Dukljanski/crnogorski narod oformljuje se kao etnicka cjelina u procesu od sredine VII do X stoljeca simbiozom i asimilacijom Dukljanskih Slovena, Ilira, Romana i drugog starosjedilackog stanovnistva, dje je prisutan dijelom i keltski elemenat. Crnogorska drzava Duklja od prve polovine XI vijeka izgradjuje se kao drzava, sa domacom hriscanskom/katolickom dinastijom Vojislavljevica, koja suvereno upravlja zemljom do poznog XII vijeka. Dukljani/Crnogorci u XI i XII vijeku imaju snaznu crkvenu organizaciju Dukljansko-barsku nadbiskupiju. Dukljanska/crnogorska drzava u eri Vojislavljevica u XI vijeku stice priznanje svoje samostalnosti od papske drzave Rima i istocnog konstantinopoljskog Vizanta. Dukljanska drzava uzdize se kao tada medjunarodno priznata drzava u rangu Kraljevine, a svoj kulmen u razvoju postize za vrijeme vladavine dukljanskih/ crnogorskih kraljeva Mihaila i Bodina Vojislavljevica u XI vijeku. Kako dolazi do postepenog opadanja snage irske Kraljevine krajem VIII stoljeca, tako dolazi do rapidnog gubljenja moci i znacaja dukljanske drzave – Kraljevine Vojislavljevica - u drugoj polovini XII vijeka. Irci su krajem VIII vijeka pruzali snazan otpor upadima Norvezana i Danaca, ali je tek irska pobjeda kod Klontarfa 23. aprila 1014. godine, predvodjena irskim kraljem Brajanom Bruom, ucinila kraj danskoj prevlasti. Dukljani/Crnogorci, pod vodjstvom kneza Stefana Vojislava, su se uspjesno odupirali vizantijskoj najezdi, koju su okoncali pobjedonosnom Barskom bitkom 1042. godine, nakon cega je Vizantija bila prinudjena da Duklji prizna samostalnost. Irski kralj Brajan Bru, i dukljanski/crnogorski knez Vojislav bili su objektivno zbratimljeni u tome sto su u istome vijeku otklonili opasnost za svoje narode i drzave u odnosu na atake stranih zavojevaca. Kako je irski Brajan Bru odbio normansku najezdu na irsku drzavu, tako je crnogorski knez Vojislav odbio vizantijsku invaziju dukljanske/crnogorske drzave. U Irskoj je, od otklanjanja opasnosti danske najezde, narednih stopedeset godina, istorija bila obiljezena unutrasnjim sukobima, sto je stvaralo pogodno tle za iscezavanje irske drzavne nezavisnosti. Slicno tome, krajem XI i tokom XII vijeka i Duklja je bila suocena sa snaznim unutrasnjim borbama velikasa za prevlast, sto je, polako ali sigurno, pripremalo teren za njenu invaziju od strane srpske drzave Raske. Irska je u XII vijeku pala pod vlast engleske krune i do 1170. godine bila skoro osvojena od srane Engleza. Duklja je u XII vijeku pala pod vlast srpske dinastije Nemanjica, u ratu, u kojemu je pruzala snazan otpor, ali kojeg je izgubila od 1183-1186. godine. I Irci i Crnogorci su u XII vijeku, dakle, pruzali snazne otpore u odbrani svoje drzavnosti. Irci Englezima, a Crnogorci Srbima. Iako su u drugoj polovini XII vijeka Englezi uglavnom zauzeli Irsku, to nije znacio kraj irskoj borbi za slobodu. Kada su Skoti pobijedili Engleze kod Bekenberna 1314. godine, Irci su podigli ustanak i pozvali u pomoc Skote. Medjutim, pobijedjeni su od Engleza, najprije 1315. godine kod Etenraja, a 1318. kod Fogarta. Iako je krajem XII vijeka Duklja pala pod vlast Raske, a Dukljani/Crnogorci pod vlast Rasana/Srba, to nije znacio kraj crnogorskoj borbi za slobodu i suverenost. Naprotiv, tokom cijelog trajanja srpske dominacije crnogorskom drzavom Dukljom/Zetom od 1186. do 1360. godine, Crnogorci su uspjeli da se izbore za svoj autonoman status pod Nemanjicima. Dukljani/Crnogorci su tokom srpske okupacije pod Nemanjicima duge sto sedamset cetiri godine ostali dominantno katolici, iako su Nemanjici u nju donijeli pravoslavlje i sirili ga svim sredstvima. Kad su se Dukljani/Crnogorci osamostali srpske prevlasti 1360. godine i obnovili svoju nezavisnu drzavu na njihovom celu nalazi se domaca dinastija Balsic (1360-1421), ciji su vecina dinasta i vladara priznavali rimskog papu za vrhovnog vjerskog poglavara. Tek od 1403. godine, pravoslavlje postaje sluzbena i dominantna religijska svijest i obred u crnogorskoj drzavi Zeti. Irci su se permanentno ne samo protivili engleskoj prevlasti u XIV vijeku, nego i dizali oruzane ustanke. U XIV vijeku Irci su skupo platili svoju borbu i teznju za slobodom. Engleski kralj Ricard II (1377-1399) bio je prinudjen da dva puta upada u Irsku za vojskom da bi ugusio irski ustanak Art Mekmeroa. U to doba Irska je bila, voljom engleskih vlasti, podijeljena izmedju engleskih barona i starjesina plemena, a dvije trecine od ukupno 600.000 stanovnika vodilo je polunomadski ili stocarski zivot. Engleska protestantska dinastija Tjudora (1509-1603) uzaludno je pokusavala da u Irskoj uvede reformaciju, ali je uspjela da u Irskoj uvede sistem kolonizacije kojom je Englezima davana irska zemlja, posto su Irci sa svoje zemlje bili protjerivani. Ali, Irci se nijesu mirili sa svojim statusom koji su im odredili Englezi. Njihov otpor manifestovan je nizom oruzanih ustanaka Iraca protiv Engleza. Tada je najteze Engleze pogodio irski ustanak podignut u XVI vijeku. Irci su avgusta 1598. godine nanijeli tezak poraz Englezima kod Blekvotera, ali to se nije zavrsilo oslobodjenjem Iraca od engleske hegemonije. U vrijeme kada su Irci bili potlaceni od strane Engleza, u vrijeme od XIV do XVII vijeka, Crnogorci su uspjeli da stvore svoju slobodnu i samostalnu drzavu. Prvo pod dinastijom Balsic (1360-1421), a potom i pod crnogorskom hriscanskom pravoslavnom dinastijom Crnojevic (1440-1449). Crnogorci u doba dinastije Crnojevica u XV vijeku imaju svoju, doduse teritorijalno suzenu turskim i mletackim osvajanjima, ali ipak sobodnu i samostalnu drzavu sa Cetinjem podno Lovcena kao centrom. I nakon silaska s istorijske scene dinastije Crnojevic, krajem XV vijeka, do poznog XVII vijeka, Crnogorci su uspjeli da sacuvaju svoju drzavnu i etnicku slobodu, u vrijeme crnogorskog Vladikata, odnosno, u doba kada su Crnom Gorom upravljali, kao poglavari drzave i Crnogorske pravoslavne crkve, mitropoliti iz raznih crnogorskih bratstava i plemena. Vrhunac crnogorske etnicke i drzavne samostalnosti postignut je u vrijeme kada je Crna Gora bila pod upravom dinastije Petrovic-Njegos (1696-1918) godine. Tokom XVIII i XIX vijeka crnogorsku drzavnu samostalnost prihvatile su i priznale kao realnost mnoge evropske i vanevropske drzave. U XIX vijeku Crna Gora je stekla inidividualno i kolektivno priznanje svoje drzavne samostalnosti od strane svjetskih velesila, sto je potvrdjeno i odlukama ugovornog karaktera na Berlinskom kongresu 1878. godine. Taj status Crna Gora je de jure i de facto zadrzala sve do Versajske konferencije 1919. godine, kada su se svjetske sile direktno i indirektno saglasile sa ukidanjem crnogorske drzave. Baklja irskog ustanickog otpora Englezima gorjela je i svijetlila i tokom XVII vijeka. Irci su, iskoristivsi engleske gradjanske ratove, podigli ustanak za oslobodjenje od Engleza pod Rorijem Omourom i uspjeli su sedam punih godina da se osamostale od engleske prevlasti. Medjutim, ponovo su se nasli na meti engleskih osvajaca. Irce je oholom silom savladao 1649. godine Oliver Kromvel. Tada su engleski baroni zamijenili irske oblasne kraljeve, a veliki dio irske zemlje konfiskovali su Englezi i na njoj naselili nove engleske koloniste. Irski ustanak krajem XVII vijeka protiv Engleza takodje je slomljen. Irski ustanak iz 1791. godine ugusen je od strane Engleza i zato sto Ircima nijesu pruzili pomoc Francuzi koju su obecali. Engleska je prisajedinila 1801. Irsku Velikoj Britaniji. Od tada su Irci slali svoje poslanike u britanski londonski parlament. Irski ustanak pod vodjstvom Roberta Emeta 1803. godine krvavo je likvidiran. Irci su tokom XVIII vijeka bili ekonomski porobljeni. Irski narod je skapavao od nemastine. Samo u zimi 1845-1846. godine stotine hiljada Iraca umro je od gladi, a da bi se spasili od propasti u periodu od 1847. do 1854 iz Irske je emigriralo milion ipo Iraca, najvise u Sjevernu Ameriku. I Crnogorci su, u doba kada su Turci atakovali na njihovu zemlju vise stoljeca, i u vrijeme austrijske i srpske okupacije u XX vijeku, poput Iraca, koju su stjenjali pod engleskim jarmom, imali svoje gladne godine. Tako se moze pronaci slicnost sudbine Crnogoraca i Iraca i u gladi ili nemastini. A, Boga mi, srodnost Iraca i Crnogoraca moze se naci i u krompiru (krtoli), jer je i Ircima i Crnogorcima krtola dugo bila osnovno sredstvo za prezivljavanje od zle i smrtne kobi koja se zove glad. Takodje, moze se naci slicnosti izmedju Iraca i Crnogoraca u tome sto se zlatica unistavala njihove usjeve i tako im ugrozavala egzistenciju. Irci su podigli ustanak portiv Engleta 1848. godine u Tripereriju, ali je on u zacetku skrhan. Nakon toga, irski otpor u cilju nacionalne i drzavne emancipacije dobila organizovan karakter. Irsko bratstvo Fenijena od 1858. godine preuzima zastavu u borbi za irsku nezavinost. Irci ponovo podizu 1867. godine ustanak, ali opet bez uspjeha. U irskoj zemlji je nacionalna cast i ponos ne samo egalitarna religiji i ljubavi nego i jaca od nje. U doba klasicne, herojske Crne Gore nacionalni dignitet i ponos bio je uzdignut na pijedestal. U Irskoj, covjek i patriota, koji je zbog svoje gvozdene i nesalomljive ljubavi prema domovini i njenoj slobodi zavrijedio lovorov vijenac i vjecitu strazu u hramu nacije, dje stanuju i stoluju nacionalni heroji zvao se Majkl Kolins. U Crnoj Gori u svijesti istinskih i iskonskih crnogorskih rodoljuba identican tretmam zauzima Krsto Zrnov Popovic. Borba Majkl Kolinsa, njegova ratna drama, promijenila je istoriju Irske a njega uvela u zivu legendu i intronizovala u nacionalnog velikana. Majkl Kolins je Irce naucene i naviknute na borbu uveo u opasnu ratnu dramu za nacionalno i drzavno oslobodjenje. Tu borbu nije prezivio, vec je izgubio zivot. Ali, njegov zivot i smrt ucinilo ga je herojem, kojeg ce pokoljenja Iraca vjekovima pamtiti. Upravo, takav je, kao Majkl Kolins, za prave Crnogorce bio i ostao upamcen Krsto Zrnov Popovic. Ono sto je prema Ircima vise vjekova bila engleska politika, koja se sastojala u hegemoniji i tlacenju, to je Crnogorcima, dominatno u XX vijeku, bila srpska politika. Srpske osvajacke pretenzije sa aspiracijama etnicke i kulturne asimilacije prema Crnoj Gori nijesu produkt XX stoljeca, iako su one tada prakticno dozivjele svoj kulmen, i to, najvecim dijelom, nazalost, uspjesan. One datiraju jos iz XII stoljeca, kada su Nemanjici osvojili crnogorsku drzavu Duklju i drzali je pod svojom dominacijom od 1186. do 1360. godine. Znaci, duboki su korijeni velikosrpske agresije na crnogorsku drzavu. Slicno tome, engleska drzavna politika kroz istoriju usmjerena je bila da Ircima oduzme drzavu i nacionalnu slobodu. Irci su u IX vijeku bili znacajni duhovni centar zapadne Evrope. Od kada su presli u hriscanstvo u doba apostola Patrika, sve do invazije Normana, Irci su se sedam vjekova mirno razvijali, iako za to vrijeme nijesu uspjeli da se ujedine i izgrade snaznu drzavu, niti da stvore jaku crkvenu organizaciju. Na pocetku irskog pada pod normansku i englesku vlast kod Iraca se pojavio jedan izdajnik velikas koji je pozvao stranu vojsku da zauzme irsku zemlju. Kad je Duklja padala pod vlast Raske, Rasanima/Srbima u borbi protiv Dukljana/ pomogla je u Duklji nastala izdajnicka »zla raska struja«. I 1918. godine, u vrijeme pada Crne Gore pod Srbijom, Srbima su u pokoravanju Crne Gore pomogli brojni crnogorski izdajnici, koji su bili na istaknutim polozajima u vlasti Kraljevine Crne Gore. Englezi su poceli da osvajaju irsku zemlju 1169. godine, za vrijeme vladavine engleskog kralja francuskog porijekla Henrija II Plantageneta. Tada je Irska velikim dijelom i postala plijen engleskih osvajaca. Ono sto je za Irce kao osvajac znacio engleski kralj Henrih II, to je Dukljanjima/Crnogorcima znacio srpski drzavnik u rangu velikog zupana Stefan Nemanja. Prvi je bio osvajac Irske, drugi je bio osvajac i okupator crnogorske drzave Duklje. Engleski kralj Henri VIII promulgirao se kraljem Irske 1542. godine. U doba raske/srpske okupacije Duklje/Zete od XII do polovine XIX stoljeca Nemanjici su se proglasavali kao okupatori vladarima i kraljevima crnogorske drzave. Kroz vjekove stranci i tudjinci, uzurpirali su, dakle, irsku i crnogorsku zemlju i njeno prijestolje. Kad je u Engleskoj nastupila vjerska reformacija Irci su ostali katolici, a kad su Srbi pod dinastijom Nemanjica u Duklji/Zeti nametnuli pravoslavlje, vecina Dukljana/Crnogoraca ostali su katolici. Tako je bilo sve do 1403. godine, kada je pravoslavlje u Duklji/Zeti postalo dominantna i sluzbena religijska svijest i obred. Irska je od davnina bila na udaru engleske ekspanzije. Sredinom XVII vijeka, u vrijeme engleske burzoaske revolucije irski narod je organizovao i izvodio ustanke protiv Engleza s ciljem oslobodjenja svoje zemlje. Medjutim, irski ustanicki otpor je krvavo ugusen od strane vodja engleske revolucije Olivera Kromvela 1649. godine. Nakon toga, voluntarizmom i supremacijom sile engleskog hegemona, Ircima je oduzeta njihova zemlja i dodijeljena na upotrebu, koriscenje i raspolaganje engleskim lordovima i posjednicima. Tada je od strane engleskih vlasti prema Ircima bilo izvrseno ekonomsko i politicko porobljavanje. Potom u Irskoj planski nastupa masovno naseljavanje Engleza, narocito u Alster. Do 1800. godine Irska je bila u nekoj vrsti kolonijalnog statusa u odnosu na Englesku. Englezi, ostvarivsi prijethodno dominaciju nad Velsom i Stotskom, Irsku prisajedinjuju Velikoj Britaniji 1800. godine (Zakonodavna unija) i tada unitarna, jedinstvena drzava Engleske, Irske, Skotske i Velsa dobija naziv Ujedinjena Kraljevina Velike Britanije i Irske. Plodovi engleske aneksije Irske, koja je stupila na snagu 1801. godine, bili su, uz ostalo, i ti sto je Ircima, kao katolicima, bilo zabranjeno stupanje u drzavnu sluzbu. Etatistickom moci sprovodjena je ocigledna diskriminacija Iraca, iako se radi o narodu i naciju drugog porijekla, drugog i razlicitog jezika (irskog jezika koji je vjekovima bio asimilaciono potiskivan od strane Engleza) i posebno vjere (jer su Irci bili i ostali dominantno katolici). Mnogi Irci su na osnovu jednog surovog engleskog zakona iz 1691. bili prinudjeni da se iseljavaju iz Irske. Tako je izmedju 1690. i 1730. godine oko 120.000 Iraca napustilo irsku i otislo da sluzi u francuskoj, austrijskoj i spanskoj vojsci itd. Engleska politika vodjena u XIX vijeku prema Irskoj imala je za cilj i posljedicu da stvaranjem i odrzavanjem permanentnog nepodnosljivog ekonomskog i socijalnog stanja promijeni demografsku strukturu Irske. Na scenu stupa tada masovno pod uslovima objektivne prinude iseljavanje Iraca iz Irske, koji je doveo do toga da se broj stanovnika Irske konstantno smanjivao. Istorijski statisticki pokazatelji govore i to da je u Irskoj 1840. godine zivjelo 8 miliona stanovnika, a da ih je 1900. godine u svojoj maticnoj drzavi bilo 4, 5 miliona. Najveci broj Iraca se iselio u Ameriku, tako da ih danas ima vise u Americi nego u Irskoj. Ono sto je za Irce u XVII vijeku znacio Oliver Kromvel to je Crnogorcima od 1919. do 1934. godine znacio srpski regent i kralj Aleksandar Karadjordjevic. Crnogorci su Aleksandra Karadjordjevica smatrali ne samo palikucom, nego i krvnikom i grobarem njihove slobode, drzavnog i nacionalnog ponosa i casti. I ne samo srpskog i jugoslovenskog kralja Aleksandra, nego i njegovog oca kralja Petra i njegovog krvnog srodnika kneza Pavla i sve njihove beogradske vlade. Kad su Srbi, uz saveznicku pomoc i podrsku, zauzeli 1918. godine Kraljevinu Crnu Goru, planski i sistematski je vrsen proces okrutnog ekonomskog i politickog porobljavanja Crne Gore i Crnogoraca. Crnogorcima se tada, pod Karadjordjevicima, dogodio usud tragicne irske sudbine, koju im je u XVII vijeku odredio engleski revolucionarni vodja Kromvel. Kromvel je u krvi ugusio irski ustanak, kao sto je 1916. godine Irski Uskrsnji Dablinski ustanak ugusila Askvitova londonska Vlada, a Aleksandar Kradjordjevic je u krvi i masovnim zlocinima ugusio Bozicnji i Petrovdanski ustanak Crnogoraca 1919. godine i gerilsko-komitski oslobodilacki pokret do 1929. godine. Irci su bili rijeseni da ni pod koju cijenu ne odustaju od borbe za nezavisnost. SINFEJN je stekao legitimitet kod Iraca da predvodi tu borbu. Na izborima organizovanim i odrzanim 1918. godine od 106 irskih mandata partija SINFEJN osvojila je 73. Januara 1919. godine 73 poslanika SINFEJNA su se sastali u Dablinu kao irska Narodna skupstina, koja je proglasila nezavisnost Irske od Velike Britanije i imenovala irsku Vladu sa Ejmonom De Valerom na celu. Vlada britankog premijera lojda Dejvida Dzordza odlucila je da silom slomi odluku irskih sinfejnovaca. Poslala je tada brojne trupe u Irsku, i kada je vecina irske policije podnijela ostavku, pojacala je svoj aparat za prinudu pomocnim snagama, regrutovanim u Engleskoj. Tada je Irska republikanska armija odgovorila silom otpora na mjere i postupke engleske sile usmjerene protiv Irske. Irska republikanska armija odgovrila je engleskoj politici i postupcima nasilja prema Irskoj gerilskim ratom protiv engleske vojske, policije i gradjana u engleskoj sluzbi. Britanske, odnosno, engleske oruzane snage preduzimale su zatim akciju sistematskih odmazdi prema neposlusnim Ircima, koje su ukljucivale ubijanje irskih lokalnih vodja i spaljivanje mnogih irskih sela i gradova. Od 1918. godine, pa nadalje, Srbi su u Crnoj Gori vrsili ne samo masovno paljenje crnogorskih domova, hapsenja i progone uglednih Crnogoraca, nego i planski genocid nad Crnogorskim narodom. I Irci i Crnogorci su postojanost svojih nacija ispoljili i dokazali svojom krvlju i ratnickom tradicijom kroz povijest, sa ciljem da svoju nacionalnu slobodu ostvare u svojoj suverenoj i nezavisnoj drzavi. |